KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida investitsiyalar hajmi 2023-yilda 38,2 milliard AQSh dollarini tashkil etib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 22,5% o‘sganligini ko‘rsatadi [1]. Xususan, asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning 35% ini tashkil etdi [2], bu esa mamlakat iqtisodiyotining investitsiyalarga yuqori darajada bog‘liqligini yaqqol ko‘rsatadi. Jahon miqyosida esa global to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar oqimi 2023-yilda taxminan 1,37 trillion AQSh dollarini tashkil etdi [3], bu raqamlar investitsiya loyihalarini tahlil qilish va samarali boshqaruv qarorlarini qabul qilishning global iqtisodiyotdagi muhimligini tasdiqlaydi. Bunday sharoitda, investitsiya loyihalarining hayotga tatbiq etilishi mamlakatning barqaror iqtisodiy o‘sishi, yangi ish o‘rinlari yaratilishi va aholi farovonligining oshishida muhim rol o‘ynaydi. Biroq, murakkab makroiqtisodiy sharoitlar, global bozorlardagi o‘zgaruvchanlik va mintaqaviy o‘ziga xosliklar investitsiya qarorlarini qabul qilish jarayonini yanada murakkablashtirmoqda. Mavzuning dolzarbligi shundaki, hozirgi vaqtda investitsiya loyihalarini baholashda yuzaga keladigan ko‘plab muammolar hal etilmay qolmoqda, ayniqsa soliq yukini optimallashtirish va investitsiya loyihalarining umumiy rentabelligiga soliq omillarining ta’sirini aniq baholashda tizimli yondashuv yetishmaydi. Korxonalar va davlat organlari tomonidan qabul qilinadigan investitsion qarorlar ko‘pincha moliyaviy barqarorlikni, ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlikni va uzoq muddatli raqobatbardoshlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq, O‘zbekistonda investitsiya loyihalarini tahlil qilish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish mexanizmlari, xususan, soliqqa tortish sharoitlarini hisobga olgan holda, hali to‘liq takomillashtirilmagan. Mavjud metodologiyalar ko‘pincha faqat moliyaviy ko‘rsatkichlarga e’tibor qaratib, loyihaning hayot aylanish davri davomidagi soliq yukini optimallashtirish imkoniyatlarini yetarli darajada qamrab olmaydi. Bu esa loyihalarning samaradorligini noto‘g‘ri baholashga va resurslardan samarasiz foydalanishga olib kelishi mumkin. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Merton Miller (1958) va Franco Modigliani (1958) o‘zlarining kapital tuzilmasi bo‘yicha teoremasida korxona qiymati uning moliyalashtirish tuzilmasiga ...