KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida IPO bozorining hajmi so'nggi besh yilda sezilarli darajada o'sgan bo'lib, 2023-yilda jami chiqarilgan qimmatli qog'ozlar hajmi 2020-yilga nisbatan 2,5 barobarga oshgan va 3,2 trillion so'mni tashkil etgan [1]. Xususan, 2022-yilda o'tkazilgan jamoatchilik takliflari (IPO) natijasida 500 milliard so'mdan ortiq kapital jalb qilingan bo'lib, bu mahalliy kompaniyalarning moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirgan [2]. Jahon kapital bozorlarida esa IPO orqali jalb qilingan mablag'lar hajmi 2023-yilda qariyb 120 milliard AQSh dollarini tashkil etib, global iqtisodiyotda IPOning rolini yana bir bor tasdiqladi [3]. Bu ko'rsatkichlar, ayniqsa, rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun, jumladan O'zbekiston uchun, kompaniyalar kapitallashuvini oshirish va investitsion jozibadorlikni oshirishda muhim vosita ekanligini ko'rsatadi. Respublika fond bozoridagi aktivlar hajmi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) atigi 1,5% ini tashkil etishi [4] mazkur sohada katta o'sish salohiyati mavjudligidan dalolat beradi, shu sababli IPO jarayonining samaradorligini oshirish O'zbekiston iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda global iqtisodiyotdagi o'zgarishlar, raqamli transformatsiya va moliyaviy texnologiyalarning (Fintech) jadal rivojlanishi sharoitida IPO jarayonining ahamiyati yanada ortib bormoqda. O'zbekistonda esa ushbu jarayonni takomillashtirish bir qator dolzarb muammolar bilan bog'liq. Xususan, korporativ boshqaruv standartlarining xalqaro talablarga to'liq mos kelmasligi [5], investorlarning bilim darajasi va ishtirokining pastligi, shuningdek, huquqiy va institutsional bazaning yetarli darajada rivojlanmaganligi [6] IPO bozorining to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda. Fintech vositalarining IPO jarayonlariga integratsiyasi bo'yicha tadqiqotlar va amaliy tavsiyalar yetishmasligi esa mazkur sohadagi muhim bo'shliq hisoblanadi. Shuningdek, mahalliy emitentlar uchun IPOga chiqish jarayonining murakkabligi va yuqori xarajatlari ham ko'plab kompaniyalarni ochiq bozorga chiqishdan cheklab turibdi. Ushbu masalalarni kompleks tarzda o'rganish va ularga ilmiy asoslangan yechimlar taklif qilish iqtisodiyotning barqaror o'sishi hamda korporativ sektor rivojlanishi uchun zamin yaratadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda keng muhokama qilingan. Jahon miqyosida, D. Rockett ( ...