KURS ISHI

KIRISH Iqlim o‘zgarishlari XXI asrning eng dolzarb global muammolaridan biri bo‘lib, uning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik oqibatlari tobora ortib bormoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, global o'rtacha harorat sanoatdan oldingi davrga nisbatan 1.15°C ga ko'tarilgan [1]. Bu o'zgarishlar ekstremal ob-havo hodisalarining chastotasi va shiddatining oshishiga, qurg'oqchilik, toshqinlar, dengiz sathining ko'tarilishiga olib kelmoqda, bu esa global iqtisodiyotga har yili yuzlab milliard dollar zarar yetkazmoqda [2]. Xususan, 2022-yilda iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq tabiiy ofatlar global miqyosda 223 milliard dollarlik iqtisodiy zarar keltirgan [3]. O‘zbekiston ham iqlim o‘zgarishlariga eng zaif mintaqalardan biri bo‘lib, so‘nggi o‘n yillikda o‘rtacha yillik harorat 0.5°C ga oshgan va bu dehqonchilik mahsulotlari hosildorligining 15-20% ga kamayishiga sabab bo‘lgan [4]. Suv resurslarining tanqisligi 2030-yilga kelib qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotiga 10-12% salbiy ta'sir ko'rsatishi kutilmoqda [5]. Shunday sharoitda innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali iqlim o'zgarishlariga moslashish va ularning oqibatlarini yumshatish masalasi strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu texnologiyalar nafaqat ekologik muammolarni hal etishga yordam beradi, balki yangi iqtisodiy imkoniyatlar yaratib, mamlakatning barqaror rivojlanishini ta'minlashga xizmat qiladi. Bugungi kunda iqlim o'zgarishlari va innovatsion texnologiyalar uyg'unligi nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishning muhim omiliga aylangan. Biroq, bu yo'nalishda hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O'zbekistonda innovatsion texnologiyalarni joriy etish uchun moliyaviy resurslarning cheklanganligi, texnologik infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi, mutaxassis kadrlarning tanqisligi va huquqiy-me'yoriy bazaning mukammal emasligi kabi to'siqlar sezilmoqda. Ayniqsa, yashil iqtisodiyot tamoyillarini tatbiq etish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish ko‘lamini kengaytirish, energiya samaradorligini oshirish va dumaloq iqtisodiyot modellariga o'tish bo'yicha tizimli yondashuvlar yetishmayapti. Global uglerod chiqindilarini kamaytirish bo'yicha xalqaro majburiyatlar O'zbekiston oldiga ham jiddiy vazifalarni qo'ymoqda, biroq bu borada mahalliy innov ...