KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy yo‘qotishlar 2023-yilda 200 milliard AQSh dollaridan oshdi [1], bu so‘nggi o‘n yillikdagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Shuningdek, Jahon bankining hisobotlariga ko‘ra, iqlim o‘zgarishlarining salbiy ta’siri tufayli jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2050-yilga borib 18% ga qisqarishi mumkin [2]. O‘zbekistonda esa so‘nggi yillarda havo haroratining o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati global ko‘rsatkichlardan yuqori bo‘lib, 1950-yildan beri 1.6°C ga oshgan [3]. Iqlim o‘zgarishlari O‘zbekiston iqtisodiyotiga, xususan, qishloq xo‘jaligi, energetika va suv resurslari sohalariga katta bosim o‘tkazmoqda, bu esa kelajakda davlat budjetiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, Orol dengizi fojiasi bilan bog‘liq iqtisodiy yo‘qotishlar har yili millionlab dollar miqdorida baholanadi, bu esa hududda investitsiya muhitiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi [4]. Bunday sharoitda, investitsiya siyosatini iqlim o‘zgarishlari kontekstida takomillashtirish, barqaror va yashil iqtisodiyotga o‘tishni ta’minlash bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Bu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, hozirgi kunda iqlim o‘zgarishlarining tobora kuchayib borishi bilan bog‘liq. Global isish, ekstremal ob-havo hodisalari, suv resurslarining tanqisligi va biologik xilma-xillikning kamayishi kabi muammolar iqtisodiy faoliyatga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. An’anaviy investitsiya strategiyalari bu yangi xavf-xatarlarni yetarli darajada hisobga olmayapti, bu esa uzoq muddatli barqaror rivojlanishga to‘sqinlik qiladi. Iqlim bilan bog‘liq risklarni moliyaviy tizimga integratsiya qilish, yashil investitsiyalar hajmini oshirish va investitsiya loyihalarining ekologik samaradorligini baholash mexanizmlarini ishlab chiqish kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O‘zbekistonda, iqlim o‘zgarishlariga moslashish va ularning salbiy oqibatlarini yumshatish uchun moliyaviy resurslarni jalb qilish va samarali taqsimlash mexanizmlari yetarli darajada rivojlanmagan. Shu sababli, investitsiya siyosatini iqlim o‘zgarishlari sharoitida takomillashtirish orqali mamlakat iqtisodiyoti barqarorligini ta’minlash va kelajak avlodlar uchun resurslarni saqlab qolish imkoniyati yaratiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, jahon ilmiy adabiyotlarida iqlim o‘zgar ...