KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon yalpi ichki mahsuloti (YIM) 105 trillion AQSH dollariga yetdi [1], jahon savdo hajmi esa 32 trillion AQSH dollaridan oshib ketdi [2]. O'zbekiston iqtisodiyotining jahon iqtisodiyotidagi integratsiyasi tobora chuqurlashib bormoqda, mamlakatimizning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62.6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 16.1% ga o'sdi [3]. Xorijiy investitsiyalarning O'zbekiston iqtisodiyotiga kirib kelishi ham sezilarli darajada ortmoqda; 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 milliard AQSH dollariga yetdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 15% ko'pdir [4]. Ushbu statistik ma'lumotlar iqtisodiy globallashuvning bugungi dunyo iqtisodiy tizimida markaziy o'rin tutishini va uning bozor faoliyatiga ta'sirini o'rganish naqadar dolzarb ekanligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Iqtisodiy globallashuv sharoitida bozor mexanizmlarining samaradorligi, raqobatbardoshlikning o'zgarishi va yangi iqtisodiy imkoniyatlarning yuzaga kelishi chuqur tadqiqotni talab qiladi. Hozirgi davrda geosiyosiy keskinliklar, savdo urushlari, texnologik inqiloblar va pandemiyalar kabi global hodisalar bozorlarning ishlashiga bevosita ta'sir ko'rsatib, iqtisodiy subyektlar uchun yangi chaqiriqlar va noaniqliklarni keltirib chiqarmoqda. Bu sharoitda O'zbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuv jarayonini tahlil qilish, mahalliy bozorlarning global raqobatga moslashuvini o'rganish va globallashuvning ijobiy hamda salbiy oqibatlarini aniqlash, mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash uchun hal qilinishi lozim bo'lgan muhim muammolardir. Iqtisodiy globallashuv va bozorlarning ishlashiga oid nazariy va amaliy tadqiqotlar jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan olib borilgan. Masalan, D. Rodrik (2011) o'zining "The Globalization Paradox" asarida globallashuvning ijtimoiy va siyosiy oqibatlarini tahlil qilib, erkin savdoning barcha mamlakatlar uchun bir xil foydali emasligini ko'rsatib bergan [5]. J. Stiglits (2002) esa "Globalization and Its Discontents" kitobida Xalqaro Valyuta Jamg'armasi va Jahon bankining rivojlanayotgan mamlakatlardagi globallashuv siyosatini tanqid qilib, uning ba'zi hollarda ijtimoiy tengsizlikni kuchaytirganini isbotladi [6]. T. Levitt (1983) "The Globalization of Markets" maqolasida texnologiya va global brendlarning o'sishi orqali bozorlarning standartlashuvi va global iste'm ...