KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda jahon iqtisodiyoti tobora ko'proq nomutanosibliklar va keskin o'zgarishlarga duch kelmoqda. Xususan, 2020-2023 yillarda global YaIMning o'rtacha 3,1% ga qisqarishi, 2022 yilda esa jahon bo'ylab inflyatsiyaning o'rtacha 8,8% ga yetishi [1] iqtisodiy rivojlanishga salbiy ta'sir ko'rsatdi. Xalqaro Valyuta Fondi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda dunyo miqyosida kichik va o'rta biznesning (KOB) 40% dan ortig'i daromadning kamida 20% ga pasayishini kuzatgan [2]. O'zbekiston iqtisodiyoti ham ushbu global tendentsiyalardan chetda qolmadi. 2020 yilda COVID-19 pandemiyasi ta'sirida mamlakatning YaIM o'sish sur'ati 1,6% ga tushib ketdi [3], 2022-2023 yillarda esa global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va ba'zi asosiy eksport tovarlari narxlarining pasayishi korxonalar faoliyatiga, xususan, kichik va o'rta biznesning barqarorligiga jiddiy bosim o'tkazdi. Rasmiy statistik ma'lumotlarga ko'ra, 2022 yilda sanoat ishlab chiqarishining o'sish sur'ati 4,4% ni tashkil etgan bo'lsa, bu ko'rsatkich ba'zi hududlarda va ba'zi tarmoqlarda sezilarli darajada pastroq qayd etildi [4]. Bunday sharoitda iqtisodiy inqirozlarning mikroiqtisodiy darajadagi ta'sirini chuqur tahlil qilish nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy jihatdan ham o'z dolzarbligini oshirmoqda. Inqirozlar paytida iste'molchilar xatti-harakatlarining o'zgarishi, firmalarning investitsion va moliyaviy qarorlariga ta'siri, bandlik darajasining pasayishi va KOB sektorining zaiflashuvi iqtisodiyotning umumiy tiklanish jarayonini murakkablashtiradi. Hozirgi kunda ham global miqyosda to'liq barqarorlashuvga erishilmaganligi, geosiyosiy keskinliklarning davom etayotganligi va yangi texnologik o'zgarishlarning iqtisodiy subyektlar faoliyatiga ko'rsatayotgan ta'siri ushbu mavzuning nafaqat dolzarb, balki uzoq muddatli ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Shuning uchun, iqtisodiy inqirozlarning mikroiqtisodiy oqibatlarini aniq va tizimli o'rganish, ularga qarshi samarali choralar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Iqtisodiy inqirozlarning mikroiqtisodiy oqibatlari bo'yicha tadqiqotlar jahon ilm-fani tomonidan uzoq vaqtdan beri olib boriladi. M. Friedman o'zining pul nazariyasi doirasida inqirozlarning talab va narxlarga ta'sirini tahlil qilgan bo'lsa [5], J.M. Keynes iqtisodiy tanazzullarda investitsiyalarning va iste'mol xarajatlarining qisqarishini asosiy omil sifatida ...