KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda Oʻzbekiston Respublikasining yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6% ga oʻsdi [1], bu soʻnggi yillardagi barqaror iqtisodiy rivojlanish tendensiyasining davomi hisoblanadi. Jumladan, Oʻzbekistonning aholi jon boshiga YIM hajmi 2022-yildagi 2255 AQSh dollaridan 2023-yilda 2570 AQSh dollariga yetdi [2], bu mamlakatning iqtisodiy salohiyati oshib borayotganini koʻrsatadi. Investitsiyalar hajmi esa 2023-yilda 38,5 milliard dollarni tashkil etib, avvalgi yilga nisbatan 22,5% ga oʻsdi [3], bu iqtisodiy oʻsishni taʼminlovchi asosiy omillardan biridir. Shu bilan birga, 2023-yilda jahon iqtisodiy oʻsishi 3,2% ni tashkil etdi [4], bu Oʻzbekistonning global kontekstdagi nisbatan yuqori surʼatlarini namoyish etadi. Ushbu raqamlar iqtisodiy oʻsishning mamlakat taraqqiyotidagi hal qiluvchi rolini yaqqol koʻrsatib, uni har tomonlama oʻrganish zaruratini taqozo etadi. Iqtisodiy oʻsishning nazariy va hisoblash usullarini chuqur tahlil qilish hozirgi global va mintaqaviy iqtisodiy sharoitlarda alohida ahamiyat kasb etadi. Jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik, savdo urushlari, texnologik inqilob va ekologik muammolar kabi omillar milliy iqtisodiyotlar oldiga yangi chorlovlar qoʻymoqda. Oʻzbekistonda iqtisodiy islohotlarning jadallashuvi sharoitida barqaror va inklyuziv oʻsishni taʼminlash uchun uning drayverlarini aniqlash, hisoblash mexanizmlarini takomillashtirish va rivojlanish omillarini toʻgʻri baholash muhim ahamiyatga ega. Mavjud nazariyalar va hisoblash usullarini chuqur tahlil qilish, ularning amaliy qoʻllanilishini oʻrganish orqali mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy strategiyasini shakllantirishda yuzaga keladigan kamchiliklarni bartaraf etish mumkin. Ayniqsa, hududlar kesimida iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va aholi turmush darajasini yaxshilashda ushbu tadqiqot natijalari muhim rol oʻynaydi. Iqtisodiy oʻsish masalalari jahon miqyosida koʻplab yetakchi olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Robert Solow (1956) oʻzining neoklassik oʻsish modelida kapital toʻplanishi, aholi oʻsishi va texnologik taraqqiyotning iqtisodiy oʻsishga taʼsirini matematik tarzda asoslab bergan, bu model keyinchalik Solow-Swan modeli nomi bilan mashhur boʻldi [5]. Paul Romer (1986, 1990) endogen oʻsish nazariyasini ishlab chiqib, texnologik progressni tashqi omil emas, balki iqtisodiy tizimning ichki natijasi sifatida koʻrsatdi, xususan, ins ...