KURS ISHI

KIRISH Global iqtisodiyotda iqtisodiy qonunlar va ularning amal qilish mexanizmini tushunish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki 2023-yilda jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 105 trillion dollardan oshgan [1] va bu raqam yiliga oʻrtacha 3.5% oʻsish tendensiyasini koʻrsatmoqda [2]. Oʻzbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi jarayonida ushbu qonuniyatlarning mahalliy sharoitlarda qanday namoyon boʻlishini oʻrganish strategik ahamiyatga ega. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yildagi YaIM oʻsishi 5.7% ni tashkil etgan holda, iqtisodiyot tarkibida sanoatning ulushi 33.3%, qishloq xoʻjaligining ulushi 25.5%, xizmat koʻrsatish sohasi ulushi esa 37.8% ga yetgan [3]. Shu bilan birga, 2023-yilda respublikada isteʼmol narxlari indeksi (inflyatsiya) 9.2% ni tashkil etib, bu koʻrsatkich keyingi yillarda ham iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash uchun doimiy monitoringni talab qiladi [3]. Ushbu raqamlar iqtisodiy qonunlarning samarali amalga oshirilishini taʼminlash orqali barqaror oʻsishni qoʻllab-quvvatlash va makroiqtisodiy muvozanatni saqlash zaruratini yaqqol koʻrsatib turibdi. Xususan, talab va taklif qonunlarining inflyatsiya jarayonlariga taʼsiri, bozor mexanizmining resurslarni samarali taqsimlashdagi roli hamda raqobat muhitining rivojlanishi iqtisodiy farovonlikni oshirishda asosiy omillar hisoblanadi. Bugungi sharoitda, ayniqsa global iqtisodiy notinchliklar va mintaqaviy oʻzgarishlar fonida, iqtisodiy qonunlarning zamonaviy talablarga mos ravishda amal qilish mexanizmini tahlil qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekistonning bozor iqtisodiyotiga oʻtish davri tajribasi shuni koʻrsatadiki, iqtisodiy qonunlarga toʻliq rioya qilmaslik yoki ularning amal qilishiga sunʼiy aralashuvlar baʼzan nomutanosibliklar, inqirozlar va uzoq muddatli salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin [4]. Masalan, narxlarni maʼmuriy nazorat qilish urinishlari koʻpincha "qora bozor"lar paydo boʻlishiga yoki tovarlar tanqisligiga sabab boʻlgan. Shu sababli, bu mavzu nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy nuqtai nazardan ham muhimdir, chunki samarali iqtisodiy siyosatni ishlab chiqish va amalga oshirishda iqtisodiy qonunlarning obʼektiv tabiatini hisobga olish lozim. Ushbu tadqiqot iqtisodiy qonunlarning nazariy asoslarini chuqur oʻrganish, ularning turli iqtisodiy tizimlardagi amal qilish mexanizmlarini tahlil qilish hamda Oʻzbekiston sharoitida ularni ta ...