KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni so'nggi besh yilda o'rtacha 15% ga o'sib, 2023-yil yakuniga ko'ra 550 mingdan oshgan [1]. Bu o'sish iqtisodiy munosabatlarning murakkablashuviga olib kelib, tadbirkorlik faoliyati bilan bog'liq nizolarning ko'payishiga sabab bo'lmoqda. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda iqtisodiy sudlar tomonidan ko'rib chiqilgan ishlar soni 2022-yilga nisbatan 8.2% ga oshgan [2]. Bu raqamlar iqtisodiy sudlarda ish yuritish tartibini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi, chunki samarali sud tizimi sarmoyaviy muhitni yaxshilash, mulkchilik huquqini himoya qilish va biznes yuritish xarajatlarini kamaytirishning asosiy omillaridan biridir. Ayni damda iqtisodiy sudlarda ish yuritish tartibining tezkorligi, shaffofligi va samaradorligini oshirish dolzarb masala bo'lib qolmoqda. Mavjud tartib-qoidalar ba'zan ish hajmining o'sishiga mos kela olmay, ishni ko'rish muddatlarining uzayishiga va adliya tizimiga bo'lgan ishonchning pasayishiga olib kelishi mumkin [3]. Xususan, raqamli texnologiyalardan to'liq foydalanmaslik, sud amaliyotini unifikatsiya qilishda ayrim kamchiliklar va nizolarni muqobil hal etish mexanizmlarining (ADR) yetarli darajada rivojlanmaganligi kabi muammolar tadbirkorlarning huquqiy himoyasini ta'minlashda qiyinchiliklar tug'diradi. Ushbu muammolarning samarali yechimlarini topish orqali mamlakatimizda tadbirkorlik faoliyatini yanada rivojlantirish uchun qulay huquqiy muhit yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiy sudlarda ish yuritish tartibi masalasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, R. Dworkin (1986) huquq nazariyasida sud qarorlarining axloqiy va siyosiy asoslarini tahlil qilib, sud jarayonlarining adolatli bo'lishi jamiyatda huquq ustuvorligini ta'minlashda muhim rol o'ynashini ko'rsatgan [5]. L. Fuller (1971) o'z asarlarida protsessual adolatning ahamiyatini yoritib, nizolarni hal etishda turli usullarni, xususan, arbitraj va mediatsiyaning samaradorligini o'rgangan [6]. S. Shavell (2006) sud jarayonlari iqtisodiy tahlilini amalga oshirib, sud xarajatlari, ish muddatlari va sud qarorlarining samaradorligi o'rtasidagi bog'liqliklarni matematik modellar orqali asoslagan [7]. J. Hazard Jr. (2003) fuqarolik protsessual huquqi sohasida ishlarning ko'rib chiqilish tartiblari va ularning zamonaviy jamiyatdagi o'rnini tahlil ...