KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot tizimi jamiyat resurslarni qanday tashkil etishini, nimani, qanday va kim uchun ishlab chiqarilishini belgilaydi. O'zbekiston uchun bu savol amaliy ahamiyatga ega: 1991-yil 31-avgustda mustaqillik e'lon qilingach, mamlakat rejali tizim merosidan bozor munosabatlariga o'tish yo'lini tanladi, 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan Konstitutsiya esa mulkchilik shakllarining xilma-xilligi va iqtisodiy erkinlik tamoyillarini huquqiy jihatdan mustahkamladi [8]. Shundan beri tizim bosqichma-bosqich o'zgarib keldi, ammo uning qaysi modelga yaqinligi hamon munozarali. Mavzu hozir alohida ahamiyat kasb etadi. 2017-yil sentyabrda valyuta ayirboshlash erkinlashtirilishi boshlandi, 2022-yil 28-yanvarda esa PF-60-son Farmon bilan 2022-2026 yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi tasdiqlandi [10]. Bu hujjatlar bozor mexanizmlarining kengayishini ko'zda tutadi, biroq davlatning iqtisodiyotdagi o'rni, xususiylashtirish sur'ati, institutlar sifati va ijtimoiy himoya o'rtasidagi muvozanat to'liq hal etilmagan. Aniq modelni tanlash uchun nazariy mezonlar va xorijiy tajribaning qiyosiy tahlili zarur. Iqtisodiy tizimlar masalasi ko'plab tadqiqotchilar e'tiborida bo'lgan. Adam Smitning 1776-yilda nashr etilgan "Xalqlar boyligi" asari bozor mexanizmi nazariyasining asosi hisoblanadi, J.M. Keynsning 1936-yilda chop etilgan "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asari esa davlat tartibga solishining zarurligini asoslagan. K. Makkonnell, S. Bryu va Sh. Flinn iqtisodiy tizimlarning asosiy turlarini, cheklangan resurslar va muqobil xarajat tushunchalarini keng o'quvchilar uchun tizimli bayon etgan [2]. N. Menkyu bozor samaradorligi va davlat aralashuvining chegaralarini talqin qilgan [4]. Institutsional yondashuv doirasida D. Ajemoglu va Dj. Robinson mamlakatlar taraqqiyoti farqini inklyuziv va ekstraktiv institutlar bilan izohlashni taklif qilgan [3], asarning rus tilidagi nashri ham mavjud [1]. J. Stiglits va Dj. Rozengard bozor muvaffaqiyatsizligi sharoitida davlat sektori rolini tahlil qilgan [17]. M. Mattsukato tadbirkor davlat g'oyasini ilgari surib, innovatsiyalarda davlat investitsiyalarining ahamiyatini ko'rib chiqqan [5]. B. Milanovich zamonaviy kapitalizmning liberal va siyosiy turlarini taqqoslagan [6], T. Piketti kapital va tengsizlik dinamikasini o'rgangan [15], D. Rodrik esa iqtisodiy nazariyaning turli modellarini sha ...