KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda iste’molchilarning xatti-harakatlari global iqtisodiy landshaftda markaziy o‘rinni egallamoqda. 2023-yilda O‘zbekistonda chakana savdo aylanmasi 275.6 trillion so‘mni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 8.4% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Jumladan, elektron tijorat hajmi yiliga o‘rtacha 25-30% ga o‘sib, 2023-yilda 20.3 trillion so‘mga yetdi [2]. Bu raqamlar iste'molchilarning xarid qobiliyati va xatti-harakatlari mamlakat iqtisodiyotining barqaror o‘sishida hal qiluvchi rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Jahon bozorida esa raqamli savdo platformalari orqali amalga oshirilgan xaridlar hajmi 2023-yilda 5.7 trillion dollardan oshib, global chakana savdo bozorining taxminan 22% ni tashkil qildi [3]. Bunday dinamika iste'molchilarning tanlov mexanizmlari, afzalliklari va xarid qarorlari zamonaviy biznes strategiyalarining asosini tashkil etishini yaqqol isbotlaydi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida iste'molchilarning xatti-harakatlari yanada murakkablashmoqda. Bu esa korxonalar uchun ularning ehtiyojlarini samarali qondirish va bozordagi raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha yangi yondashuvlarni talab qiladi. An’anaviy iqtisodiy nazariyalar ba’zan iste’molchilarning irratsional qarorlarini tushuntirishda yetarli bo‘lmaydi, chunki psixologik, ijtimoiy va madaniy omillar ham ularning xatti-harakatlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Natijada, korxonalar o‘z mahsulotlarini takomillashtirish, marketing strategiyalarini optimallashtirish va mijozlar bilan munosabatlarni mustahkamlash uchun iste'molchi xatti-harakatlarining zamonaviy nazariyalariga tayanishlari zarur. Bu kurs ishi aynan mana shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, ya’ni iste'molchilarning bozordagi xatti-harakatlarini kompleks tahlil qilish va ularni optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Iste’molchi xatti-harakatlarini o‘rganish uzoq tarixga ega bo‘lib, bu sohada bir qator taniqli olimlar muhim nazariyalar va modellarni ishlab chiqqan. Masalan, Alfred Marshall (1890) o‘zining “Iqtisodiyot prinsiplari” asarida chekli naf nazariyasini ishlab chiqdi va iste’molchining ratsional tanlovi asoslarini shakllantirdi [4]. John Maynard Keynes (1936) “Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida iste’mol harajatlarining makroiqtisodiy omillariga e'tibor qaratib, iste’molchining daromadiga bog‘liq holda xarid qarorlarin ...