KURS ISHI

KIRISH Janubiy iqtisodiy rayon (JIR) O‘zbekistonning iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishida strategik ahamiyatga ega bo‘lgan mintaqa hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda Qashqadaryo viloyatining yalpi hududiy mahsuloti (YAHM) respublika YAHMining 10,2 foizini [1], Surxondaryo viloyatining YAHMi esa 4,5 foizini [1] tashkil etdi. Ushbu ikki viloyat birgalikda mamlakat qishloq xo‘jaligi mahsulotining qariyb 20 foizini, sanoat mahsulotining esa 12 foizdan ortig‘ini ishlab chiqaradi [1]. Mintaqaning yerosti boyliklari, jumladan, tabiiy gaz va neft zahiralari (O‘zbekistondagi umumiy tabiiy gaz qazib olishning qariyb 60 foizi Qashqadaryoga to‘g‘ri keladi) [2], shuningdek, yirik qishloq xo‘jaligi yerlari va suv resurslari uning iqtisodiy salohiyatini belgilaydi. Ayni paytda, JIR ning geografik joylashuvi, ayniqsa Afg‘oniston bilan chegaradoshligi, mintaqaviy savdo va logistika yo‘laklarini rivojlantirish uchun noyob imkoniyatlar yaratadi. Mavzuning dolzarbligi, Janubiy iqtisodiy rayonning mamlakat umumiy rivojlanishidagi o‘rni va kelajakdagi potensiali bilan belgilanadi. Hozirgi kunda mintaqaviy disproportsiyalarni kamaytirish, hududlarning o‘ziga xos resurs salohiyatini samarali ishga solish va iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish O‘zbekistonning asosiy strategik vazifalaridan hisoblanadi [3]. JIRda investitsion jozibadorlikni oshirish, sanoat va qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishni ko‘paytirish orqali aholi turmush darajasini yaxshilash va hududiy farovonlikni ta’minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, mintaqaviy ekologik muammolar, iqlim o‘zgarishlari ta’siri va suv resurslaridan oqilona foydalanish zarurati ham Janubiy iqtisodiy rayonning keng qamrovli geografik tahlilini taqozo etadi. Bu kabi murakkab muammolarni hal etish, mintaqaning barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun chuqur ilmiy asoslangan tavsiyalar va strategik yo‘nalishlar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Janubiy iqtisodiy rayonning geografik va iqtisodiy xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha ilmiy izlanishlar jahon va milliy darajada olib borilgan. Jahon miqyosida mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish va geografik tahlil nazariyalariga Maykl Porterning (Michael Porter, 1990) raqobatbardoshlik klasterlari konsepsiyasi [4], Pol Krugmanning (Paul Krugman, 1991) yangi iqtiso ...