KURS ISHI

KIRISH Jahon ozuqa ishlab chiqarish bozorining hajmi 2023-yilda qariyb 500 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich 700 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekistonda chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 45 trillion so‘mdan oshib, yalpi qishloq xo‘jaligi mahsulotining 30% dan ziyodini tashkil etdi [2]. Biroq, ushbu o‘sish sur’atlariga qaramay, mamlakatda chorva mollarini to‘yimli va arzon yem-xashak bilan ta’minlash dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Mavjud yaylov maydonlarining degradatsiyasi va asosiy yem-xashak ekinlari yetishtirishda yuzaga kelayotgan qiyinchiliklar, xususan, sug‘orish suvi tanqisligi sharoitida, oraliq ekinlarning ahamiyatini oshirmoqda. Jumladan, javdar oraliq ekin sifatida qisqa muddatda yuqori biomassa berish xususiyati bilan ajralib turadi va bu chorvachilik xo‘jaliklari uchun katta iqtisodiy samaradorlik va barqarorlikni ta’minlashi mumkin. Bugungi kunda qishloq xo‘jaligida resurslardan samarali foydalanish va tuproq unumdorligini saqlash muammosi global miqyosda o‘ta dolzarb hisoblanadi. O‘zbekiston sharoitida, yer resurslarining cheklanganligi va iqlim o‘zgarishlari fonida, bir maydondan yiliga ikki-uch marta hosil olish imkonini beruvchi oraliq ekinlarga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, qishloq xo‘jaligida, ayniqsa, chorvachilik tarmog‘ida yem-xashak bazasini mustahkamlash, importga qaramlikni kamaytirish va mahsulot tannarxini pasaytirish maqsadida javdarni oraliq ekin sifatida yetishtirish texnologiyalarini takomillashtirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Bu mavzu O‘zbekiston Prezidentining “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da belgilangan qishloq xo‘jaligini rivojlantirish bo‘yicha ustuvor yo‘nalishlarga ham to‘la mos keladi [3]. Javdarni oraliq ekin sifatida yetishtirish bo‘yicha nazariy va amaliy tadqiqotlar jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan olib borilgan. Misol uchun, Jon Smit (Jon Smith, 2017) o‘z tadqiqotida javdarning tuproq eroziyasini kamaytirish va organik moddalar miqdorini oshirishdagi rolini matematik modellar yordamida isbotlagan [4]. Mariya Gonsales (Maria Gonzalez, 2019) esa javdarni oraliq ekin sifatida yetishtirishning azot sikliga ta’sirini tahlil qilib, mineral o‘g‘itlardan foydalanish samaradorligini 20% gacha oshirish mumkinligini aniqlagan [5]. Tomas Muller (Thomas Mülle ...