KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikada sodir etilgan jinoyatlarning umumiy soni 80 mingdan ortiqni tashkil etgan bo'lsa, ularning qariyb 35%i [1] uyushgan guruhlar yoki jinoiy uyushmalar ishtirokida sodir etilgan jinoyatlar hissasiga to'g'ri keladi. Xususan, og'ir va o'ta og'ir jinoyatlarda ishtirokchilik darajasi yuqori bo'lib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 2.5% ga oshganligi qayd etilgan [2]. Global miqyosda ham jinoyatda ishtirokchilik masalasi tobora murakkablashib bormoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va Jinoyatchilik bo'yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga ko'ra, transmilliy uyushgan jinoyatchilikning yillik aylanmasi taxminan 1.5-2 trillion AQSH dollarini tashkil etadi [3], bu esa bir nechta shaxsning birgalikdagi harakatlari natijasida sodir etiladigan jinoyatlarning ulkan iqtisodiy va ijtimoiy ta'siridan dalolat beradi. Bu statistik ko'rsatkichlar jinoyatda ishtirokchilik uchun javobgarlikning huquqiy va amaliy jihatlarini chuqur o'rganish zaruratini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki jinoyatchilikning shakllari va usullari tobora murakkablashib, xususan, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanilgan holda sodir etiladigan kibercinoyatlar, iqtisodiy jinoyatlar va korrupsion holatlarda bir nechta shaxsning uyushgan holda harakat qilishi tendensiyasi kuchayib bormoqda. Mavjud qonunchilik normalarini huquqni qo'llash amaliyotiga tatbiq etishda yuzaga kelayotgan ayrim noaniqliklar va kamchiliklar, ishtirokchilikning turlarini, ularning har birining jinoyatdagi rolini to'g'ri kvalifikatsiya qilish va javobgarlikni differensiatsiyalashda ayrim muammolar mavjud. Bundan tashqari, xalqaro tajribada jinoyatda ishtirokchilik masalasiga yondashuvlar turlicha bo'lib, O'zbekistonning milliy qonunchiligini xalqaro standartlarga uyg'unlashtirish va ilg'or amaliyotlarni joriy etish orqali jinoyatchilikka qarshi kurash samaradorligini oshirish masalasi dolzarb hisoblanadi. Shunday ekan, ushbu tadqiqot jinoyatda ishtirokchilikning nazariy va amaliy jihatlarini har tomonlama tahlil qilish orqali mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan. Jinoyatda ishtirokchilik uchun javobgarlik masalasi jahon miqyosida ko'plab huquqshunos olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Jumladan, nemis kriminologi Claus Roxin (1993) o'zining "Tät ...