KURS ISHI

KIRISH Kapital qo‘yilmalar va kapital qurilish sohasida qiymat injineringining qo‘llanilishi global miqyosda tobora ortib bormoqda, chunki bu soha nafaqat iqtisodiy rivojlanishning muhim drayveri, balki barqaror taraqqiyotni ta’minlashda ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi. 2023-yilda jahon qurilish bozori hajmi taxminan 10,7 trillion dollarni tashkil etdi va 2028-yilga qadar yillik o‘rtacha 7% o‘sish prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish, asosan, infratuzilma loyihalariga yo‘naltirilgan investitsiyalar, urbanizatsiya jarayonlari va yashil qurilish texnologiyalarining joriy etilishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekiston Respublikasida ham kapital qurilish sohasi so‘nggi yillarda jadal rivojlanib, yalpi ichki mahsulot (YIM) tarkibidagi ulushi oshib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda respublikada asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi 375,1 trillion so‘mni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 22,5% ga o‘sgan [2]. Bu investitsiyalarning sezilarli qismi sanoat, uy-joy qurilishi va infratuzilma loyihalariga yo‘naltirilgan. Xususan, uy-joy qurilishi sohasida 2023-yilda 70 mingdan ortiq yangi xonadon foydalanishga topshirilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 15% ga oshgan [3]. Ushbu raqamlar sohaga kiritilayotgan sarmoyalarning hajmi va uning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni qanchalik muhim ekanligini ko‘rsatadi. Mazkur kurs ishi mavzusi – kapital qo‘yilmalar va kapital qurilish jarayonlarida qiymat injineringining samaradorligini oshirish bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki loyiha xarajatlarini optimallashtirish va resurslardan oqilona foydalanish zarurati ortib bormoqda. Global iqtisodiy nomuvofiqliklar, resurslarning cheklanganligi va ekologik talablarning kuchayishi sharoitida loyihalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash, ularning qiymatini oshirish va shu bilan birga, ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini yuksaltirish asosiy vazifaga aylangan. O‘zbekistonda ham kapital qurilish loyihalarida ko‘pincha xarajatlarning ortib ketishi, muddatlarning cho‘zilishi va resurslardan samarasiz foydalanish kabi muammolar kuzatilmoqda. Masalan, loyihalarning o‘rtacha 10-15% qismi dastlabki byudjetdan ortiqcha xarajatlar bilan yakunlanadi [5]. Bu holat loyiha boshqaruvi va qiymat yaratish jarayonlariga yangicha yondashuvlarni talab qiladi. Qiymat injineringi ushbu muammolarni tizimli ravishda hal etishga, lo ...