KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil yakunlari bo'yicha matematik savodxonlik darajasi o'quvchilar orasida 68.5% ni tashkil etgan [1], bu ko'rsatkich Xalqaro talabalarni baholash dasturi (PISA) doirasidagi o'rtacha ko'rsatkichdan (75%) bir muncha past ekanligini ko'rsatadi. Bu, o'z navbatida, o'quvchilarning asosiy matematik tushunchalarni, jumladan, kasrlar ustida arifmetik amallarni o'zlashtirishida jiddiy muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Kasrlarni tushunish va ular bilan ishlash qobiliyati nafaqat matematikani chuqur o'rganish uchun fundamental asos, balki kundalik hayotda va iqtisodiy faoliyatda ham zaruriy ko'nikma hisoblanadi. Masalan, moliyaviy hisob-kitoblar, o'lchovlar, resurslarni taqsimlash kabi vazifalarda kasrlar doimiy ravishda uchraydi va ularni to'g'ri qo'llash shaxsning savodxonligini belgilaydi. Global miqyosda esa, STEM sohalarida kasrlarni tushunish darajasi yuqori bo'lgan mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishda va innovatsiyalarda ustunlikka ega ekanligi kuzatiladi. Masalan, OECD mamlakatlarida, ayniqsa Singapur va Janubiy Koreyada, kasrlarni o'qitish metodologiyasiga alohida e'tibor qaratilib, o'quvchilarning bu boradagi ko'rsatkichlari dunyoda eng yuqorilardan biri hisoblanadi [2]. Bugungi kunda, ta'lim tizimida kasrlar mavzusini o'rgatishda an'anaviy yondashuvlarning o'z samarasini to'liq bermayotgani, o'quvchilarning bu mavzuga bo'lgan qiziqishini pasaytirayotgani va mavzuni chuqur o'zlashtirishlariga to'sqinlik qilayotgani yaqqol ko'zga tashlanmoqda. Mavjud muammo shundaki, ko'plab o'quvchilar kasrlar qoidalarini yodlab olsalar-da, ularning nazariy asoslarini va amaliy qo'llanishini tushunishda qiynaladilar, bu esa keyingi murakkab matematik tushunchalarni o'zlashtirishda jiddiy to'siq bo'ladi. Xususan, kasrlar bilan bog'liq masalalarni yechishda mantiqiy fikrlash va muammoli vaziyatlarni hal etish ko'nikmalarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, shuningdek, turli kasr turlarini (to'g'ri, noto'g'ri, aralash) tushunish va ularni o'zaro o'zgartirishda yuzaga kelayotgan qiyinchiliklar o'qitish metodikasini qayta ko'rib chiqishni taqozo etadi. Raqamli transformatsiya sharoitida o'quvchilarga nafaqat amallarni bajarishni, balki ularning ma'nosini chuqur anglashni o'rgatish dolzarb vazifa hisoblanadi. Kasrlar tushunchasi va ular ustida arifmetik amallar mavzusi ko'plab jahon olimlari tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Jean Piaget ( ...