KURS ISHI

KIRISH Keng polosali ulanish (broadband) xizmatlari global iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, raqamli transformatsiya va innovatsion rivojlanishning asosiy drayveri hisoblanadi. 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, jahon keng polosali ulanish bozorining hajmi 450 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 700 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda esa 2024-yil boshida Internet foydalanuvchilari soni 35 milliondan oshib, Internet penetratsiya darajasi 95% ga yetdi, keng polosali ulanish xizmatlari iste’molchilari soni esa 2023-yilda 12 milliondan ortiqni tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, Respublikada har 100 aholiga to‘g‘ri keladigan keng polosali ulanish abonentlari soni 30,5 ga yetgan bo‘lsa-da [3], bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagidan (masalan, Janubiy Koreyada 45, AQShda 38) ancha pastdir, bu esa infrastruktura va xizmat sifati bo‘yicha rivojlanish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi. Bu o‘sish sur’atlari mamlakatning raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va aholining raqamli savodxonligini oshirish borasidagi ustuvor vazifalariga mos keladi. Ushbu tadqiqot mavzusi, ya’ni Keng polosali ulanish xizmatlarini PON (Passive Optical Network) orqali taqdim etishning amaliy jihatlarini ishlab chiqish, bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi. Mavjud an’anaviy mis kabelli tarmoqlar o‘tkazish qobiliyati, energiya samaradorligi va xizmat ko‘rsatish xarajati bo‘yicha zamonaviy talablarga javob bera olmaydi. Ko‘plab hududlarda, ayniqsa qishloq joylarida yuqori tezlikdagi va barqaror internetga bo‘lgan talab ortib bormoqda, ammo mavjud infratuzilma bu talabni to‘liq qondirishga qodir emas [4]. Misol uchun, "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida 2025-yilgacha barcha aholi punktlarini optik tolali aloqa tarmoqlari bilan qamrab olish vazifasi qo‘yilgan bo‘lib [5], bu maqsadga erishishda PON texnologiyalari kalit rol o‘ynaydi. Shu nuqtai nazardan, PON texnologiyasining amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilish, loyihalash, joriy etish va iqtisodiy samaradorligini baholash muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli darajalarda tadqiq etilgan. Jahon olimlari orasida PON texnologiyalarini rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan bir qancha mutaxassislarni keltirish mumkin. Masalan, X. M. X. Al-Hazmi (2018) o‘z tadqiqotlarida GPON tarm ...