KURS ISHI

KIRISH Jahon kimyo sanoati bozori hajmi 2023-yilda qariyb 5,8 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 8,3 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish global iqtisodiyotdagi talabning oshishi, yangi texnologiyalarning joriy etilishi va rivojlanayotgan mamlakatlarda urbanizatsiya jarayonlari bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda kimyo sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 15,3% ga o‘sib, 18,7 trillion so‘mni tashkil etgan [2]. So‘nggi yillarda "O‘zkimyosanoat" AJ tizimidagi korxonalarda 1,5 milliard dollardan ortiq investitsiyalar o‘zlashtirilib, qator yirik loyihalar amalga oshirilgan bo‘lsa-da [3], xalqaro miqyosdagi raqobatbardoshlikni oshirish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ulushini ko‘paytirish va eksport salohiyatini kuchaytirish borasida hali ko‘plab imkoniyatlar mavjud. Bugungi kunda kimyo sanoatining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni tobora ortib bormoqda, chunki u deyarli barcha boshqa sanoat tarmoqlariga (qishloq xo‘jaligi, qurilish, to‘qimachilik, tibbiyot, energetika va boshqalar) xomashyo va yarim tayyor mahsulotlar yetkazib beradi. Biroq, O‘zbekiston kimyo sanoatida infratuzilma eski, ishlab chiqarish xarajatlari yuqori, innovatsion texnologiyalarni joriy etish sust, mahsulot diversifikatsiyasi yetarli darajada emas va malakali kadrlar yetishmovchiligi kabi muammolar mavjud [4]. Ushbu kurs ishi aynan ana shunday tizimli muammolarni aniqlash, ularni hal etish yo‘llarini izlash va milliy kimyo sanoatining barqaror iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Kimyo sanoatining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni bo‘yicha ko‘plab xalqaro olimlar tadqiqot olib borganlar. Masalan, M. Porter (1990) o‘zining "Millatlarning raqobatdosh ustunligi" asarida sanoat klasterlarining iqtisodiy o‘sishdagi rolini tahlil qilib, kimyo sanoati kabi asosiy tarmoqlarning raqobatbardoshlikni oshirishda strategik ahamiyatini ko‘rsatib bergan [5]. R. Lucas (1988) inson kapitalining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini o‘rgangan holda, yuqori texnologiyali sanoat tarmoqlarida, jumladan, kimyo sanoatida kadrlar malakasining oshishi umumiy iqtisodiy samaradorlikni sezilarli darajada yaxshilashini ta’kidlagan [6]. J. Schumpeter (1942) innovatsiyalarni iqtisodiy ri ...