KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4.2% ga yetdi [1], bu 2017-yilga nisbatan ikki barobar o'sishni anglatadi. Dunyo miqyosida esa, Statista ma'lumotlariga ko'ra, global raqamli transformatsiya bozori hajmi 2024-yilda 995 milliard AQSh dollarini tashkil etishi va 2028-yilga borib 1.8 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bunday shiddatli o'sish fonida axborotlarni samarali va xavfsiz kodlash, shuningdek, kompyuterda sonli amallarni aniq bajarish masalasi, ayniqsa, katta ma'lumotlar (Big Data), sun'iy intellekt va kvant hisoblashlari rivojlanayotgan davrda strategik ahamiyat kasb etadi. Axborotning ishonchliligi, tezkorligi va xavfsizligi zamonaviy IT-infratuzilmaning asosiy talablaridan bo'lib, bu talablar to'g'ridan-to'g'ri kodlash nazariyasi va uning amaliy qo'llanilishi bilan bog'liqdir. Hozirgi kunda axborotlarning haddan tashqari ko'payishi, ma'lumotlar uzatish kanallarining cheklangan sig'imi va kiberxavfsizlik tahdidlarining ortib borishi kodlash nazariyasini yanada dolzarb qilmoqda. Yuqori sifatli video oqimlari, bulutli hisoblashlar va mobil aloqa texnologiyalarining rivojlanishi ma'lumotlarni siqish va xatolarni tuzatish mexanizmlariga bo'lgan talabni oshirmoqda. Jumladan, O'zbekistonda elektron hukumat tizimlarining kengayishi, raqamli xizmatlar ko'lamining o'sishi va moliyaviy tranzaksiyalarning onlayn rejimga o'tishi axborot xavfsizligi va ma'lumotlar yaxlitligini ta'minlashni birinchi o'ringa olib chiqdi. Shuningdek, haqiqiy sonlar ustida bajariladigan arifmetik amallarning kompyuterda aniq ifodalanishi masalasi ilmiy hisoblashlar, simulyatsiyalar va muhandislik sohalarida xatolarni minimallashtirish uchun muhimdir. Ushbu murakkabliklar kodlash nazariyasining yangi yondashuvlarini tadqiq etish va mavjud usullarni optimallashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Kodlash nazariyasi sohasida dunyo miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Klod Shennon (Claude Shannon) 1948-yilda o'zining "Aloqaning matematik nazariyasi" asarida axborot nazariyasining asoslarini yaratdi va Shanon-Hartli teoremasi bilan aloqa kanalining maksimal o'tkazish qobiliyatini matematik tarzda ifodaladi [3]. Richard Xamming (Richard Hamming) 1950-yilda bir bitli xatolarni aniql ...