KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda kompyuter texnikasi bozori hajmi 2023-yilda qariyb 750 million AQSH dollarini tashkil etib, yiliga oʻrtacha 15% oʻsish sur’atini koʻrsatmoqda [1]. Global miqyosda esa kompyuter arxitekturasi bozori 2023-yilda 450 milliard dollarga baholanib, 2030-yilga borib 900 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [2]. Bu oʻsish tendensiyasi sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), bulutli hisoblashlar va kvant texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan bevosita bogʻliqdir. Kompyuter arxitekturasi, ayniqsa, mikroprotsessorlarning ishlash samaradorligi, energiya isteʼmoli va xavfsizligi kabi muhim omillar, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Ayniqsa, Oʻzbekistonning "Raqamli Oʻzbekiston – 2030" strategiyasi doirasida IT xizmatlari eksportini 2023-yildagi 300 million dollardan 2030-yilga borib 5 milliard dollarga yetkazish maqsadi qoʻyilgan boʻlib [3], bu maqsadga erishishda zamonaviy kompyuter arxitekturasi tamoyillarini chuqur oʻrganish va ularni mahalliy kontekstga integratsiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi sharoitida, amaliyotda hal etilmagan bir qator muammolarni oʻz ichiga oladi. Jumladan, energiya samaradorligi yuqori boʻlgan, ammo yuqori unumdorlikka ega boʻlgan arxitekturalarni loyihalash, kvant hisoblash va neyromorfik tizimlarning integratsiyasi, shuningdek, kiberxavfsizlikni taʼminlash masalalari dolzarb sanaladi. Hozirgi kunda mavjud kompyuter arxitekturalarining ayrimlari ma’lumotlarni qayta ishlash tezligi boʻyicha yuqori koʻrsatkichlarga ega boʻlsa-da, ularning energiya isteʼmoli va tizim murakkabligi koʻpincha xavfsizlik zaifliklarini keltirib chiqaradi. Bunday muammolarni bartaraf etish, yangi avlod kompyuterlarini yaratish va ularni samarali qoʻllash uchun kompyuter arxitekturasi rivojlanishining chuqur nazariy va amaliy tahlili talab etiladi. Ushbu kurs ishi aynan shu boʻshliqlarni toʻldirishga qaratilgan boʻlib, zamonaviy texnologiyalarning integratsiyasini hamda kelajakdagi rivojlanish yoʻnalishlarini koʻrib chiqadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi jahon miqyosida yetakchi olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Jon fon Neyman [5] 1945-yilda dasturlar va maʼlumotlar uchun bir xil xotira maydonidan foydalanish tamoyilini taklif qilib, zamonaviy kompyuterlarning asosini yaratdi. Mor va Denes Xarvard Mark I kompyuterida da ...