KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023-yilda taxminan 223 milliard dollarga yetdi va 2028-yilga borib 397 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yiliga o'rtacha 12,2% o'sishni anglatadi [1]. Bu o'sish, asosan, kompyuter viruslari va boshqa zararli dasturlardan kelib chiqayotgan tahdidlarning ortib borayotganligi bilan bog'liq. O'zbekistonda esa 2023-yilda kiberjinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 40% ga oshgan [2], bu esa mamlakatimizda kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish zarurligini yaqqol ko'rsatmoqda. Ayniqsa, Axborot texnologiyalarini rivojlantirish vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, davlat idoralariga qilingan kiberhujumlar soni 2022-yilda 15% ni tashkil etgan bo'lsa, 2023-yilda bu ko'rsatkich 25% ga yetgan [3], bu esa kompyuter viruslari tahdidining nafaqat jismoniy shaxslar, balki davlat miqyosidagi tizimlar uchun ham jiddiy xavf ekanligini isbotlaydi. Kompyuter viruslari zamonaviy axborot texnologiyalari dunyosining ajralmas va eng xavfli qismi bo‘lib qolmoqda, chunki ular iqtisodiy, ijtimoiy va hatto siyosiy barqarorlikka tahdid soladi. Bugungi kunda kompyuter viruslari nafaqat ma'lumotlarni o'g'irlash yoki tizimlarni ishdan chiqarish bilan cheklanib qolmasdan, balki moliyaviy muassasalarga, strategik infratuzilmalarga va shaxsiy maxfiylikka jiddiy zararlar yetkazmoqda [4]. Ko'pgina tashkilotlar hali ham zamonaviy viruslarga qarshi samarali himoya mexanizmlariga ega emaslar, bu esa ularni zero-day hujumlar va murakkab maqsadli hujumlar oldida zaif qilib qo'yadi. Shu boisdan, kompyuter viruslarining evolyutsiyasini, ularga qarshi kurashish usullarini va ularning iqtisodiyotga ta'sirini chuqur o'rganish hozirgi kunda hal etilishi lozim bo'lgan dolzarb muammolardan biridir. Kompyuter viruslari fenomenini o'rganishda jahon miqyosida ko'plab olimlar salmoqli hissa qo'shgan. K. Tompson (1984) o'zining "Reflections on Trusting Trust" nomli ma'ruzasi orqali kompyuter tizimlarida zararli kodni aniqlashdagi asosiy muammolarni va uning yashirin tarqalish mexanizmlarini nazariy jihatdan asoslab bergan [5]. F. Koen (1984) "Computer Viruses – Theory and Experiments" nomli doktorlik dissertatsiyasida "kompyuter virusi" atamasini fanga kiritib, viruslarning o'zini ko'paytirish qobiliyatini va tizimga kirib borish usullarini eksperimental tarzda namoyish etgan [6]. M. Fransis (1990) viruslarning polimorfik va metamorfik xususi ...