KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 2023-yilda 620 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 55% ini ta'minlagan [1]. Ushbu korxonalarning moliyaviy faoliyati barqarorligi mamlakat iqtisodiyotining o'sish sur'atlari, bandlik ko'rsatkichlari va aholi farovonligini bevosita belgilaydi. Ayni paytda, 2023-yil yakunlari bo'yicha kichik va o'rta biznes sektoridagi korxonalarning 12% dan ortig'i moliyaviy barqarorlik bilan bog'liq qiyinchiliklarga duch kelgan [2]. Bu holat korxonalarning moliyaviy holatini chuqur baholash, moliyaviy risklarni boshqarish va ularning investitsion jozibadorligini oshirish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini yuzaga keltiradi. Xususan, global iqtisodiy o'zgarishlar, raqobatning kuchayishi va pandemiya kabi kutilmagan vaziyatlar korxonalardan moliyaviy faoliyatni uzluksiz tahlil qilish va moslashuvchan strategiyalar ishlab chiqishni talab etmoqda. Bugungi sharoitda korxona moliyaviy faoliyatini baholash nafaqat uning joriy holatini aks ettiradi, balki kelajakdagi rivojlanish traektoriyasini belgilab beradigan muhim omil hisoblanadi. Moliyaviy resurslardan samarali foydalanish, kapital tuzilmasini optimallashtirish va investitsion qarorlarni ilmiy asosda qabul qilish korxonaning uzoq muddatli barqarorligini ta'minlashning asosidir. Mazkur tadqiqot, aynan shu muammolarni hal etishga qaratilgan bo'lib, korxona moliyaviy faoliyatining nazariy asoslarini chuqur o'rganish, uning amaliy holatini tahlil qilish va moliyaviy barqarorlikni yaxshilash bo'yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Bu esa, o'z navbatida, O'zbekiston iqtisodiyotida faoliyat yuritayotgan korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishga va barqaror rivojlanishini ta'minlashga muhim hissa qo'shadi. Korxona moliyaviy faoliyatini baholash muammolari jahon iqtisodiy adabiyotida keng yoritilgan. Jumladan, I.Fisher (1930) o'z tadqiqotlarida vaqt oralig'ida pulning qadrsizlanishi va investitsion qarorlar qabul qilishda diskontlash mexanizmlarining ahamiyatini nazariy jihatdan asoslab bergan [3]. M.Miller va F.Modigliani (1958) o'zlarining mashhur teoremasida kapital tuzilmasining korxona qiymatiga ta'sirini o'rganganlar va ideal sharoitlarda qarzdorlikning qiymatga ta'sir qilmasligini ko'rsatganlar [4]. H.Markowitz (1952) portfel nazariyasini ishlab chiqib, investitsion qarorlar qabul qilishda risk va daromad o'rtasidagi o'zaro ...