KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning kutubxona tizimini rivojlantirishga qaratilgan farmon va qarorlari, xususan, 2020-yil 16-iyundagi "Kutubxona-axborot sohasini yanada takomillashtirish to'g'risida"gi PQ-4753-sonli Qarori natijasida, mamlakatimizda kutubxona fondini yangilash jarayonlari jadallashdi va 2023-yil yakuni bo'yicha umumiy kutubxona fondi 3,2% ga o'sib, 107 million donadan oshdi [1]. O'zbekistonda 2022-2023-yillar davomida kutubxonalar tomonidan raqamli resurslarga bo'lgan talab 15% ga oshgani, jumladan, elektron kitoblardan foydalanish 22% ga o'sishi, kutubxonashunoslik sohasining zamonaviy axborot jamiyatidagi ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi [2]. Jahon miqyosida esa, global axborot hajmi 2025-yilga borib 175 zettabaytga yetishi prognoz qilinmoqda [3], bu axborotni samarali tashkil etish, saqlash va undan foydalanishni ta'minlovchi kutubxonashunoslikning fanlar tizimidagi o'rnini yanada mustahkamlaydi. Raqamli kutubxonalarning rivojlanishi va bilim menejmenti tizimlariga integratsiyalashuvi dunyo bo'yicha 2023-yilda 7,3 mlrd dollarlik bozor hajmini tashkil etib, 2028-yilga qadar yillik o'rtacha 12,5% o'sish prognozi bilan 13,2 mlrd dollarga yetishi kutilmoqda [4]. Mazkur tadqiqot bugungi axborotlashgan jamiyatda kutubxonashunoslik fanining fanlar tizimidagi o'rnini aniqlash va uning rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilishga qaratilgan. Hozirgi kunda axborotning haddan tashqari ko'pligi (information overload) va noto'g'ri axborot (disinformation) muammolari global miqyosda dolzarb bo'lib, axborotni tanqidiy baholash, tizimlashtirish va foydalanuvchilarga taqdim etishda kutubxonashunoslikning o'rni beqiyosdir. Shuningdek, raqamli ko'nikmalar yetishmasligi, axborot savodxonligi darajasining pasayishi, axborot resurslariga bo'lgan tengsizlik kabi muammolar hal etilmagan bo'lib, kutubxonashunoslik ushbu bo'shliqlarni to'ldirishda asosiy ko'prik vazifasini bajaradi. Bu esa fanning nafaqat tarixiy saqlovchi rolini, balki jamiyatning intellektual salohiyatini shakllantiruvchi, axborot xavfsizligini ta'minlovchi va innovatsion rivojlanishni qo'llab-quvvatlovchi yetakchi kuch ekanligini anglatadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar bilan boyitilgan. Masalan, R. Hayes (2009) "Bibliotekometriya" tushunchasini rivojlantirib, kutubxona faoliyatini miqdoriy o'lchash usullarini taklif qil ...