KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yilda qurilish loyihalarining umumiy hajmi 186,5 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lib [1], bu mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 20% iga to‘g‘ri keladi [2]. Shu bilan birga, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, respublikada amalga oshirilayotgan yirik investitsiya loyihalarining qariyb 30% i belgilangan muddatdan kechikib yoki byudjetdan oshib ketgan holda yakunlanmoqda [3]. Xalqaro miqyosda esa loyiha menejmenti institutining (PMI) 2023-yilgi hisobotida aytilishicha, global loyihalarning atigi 37% i belgilangan maqsadlarga to‘liq erishmoqda, qolgan 63% i esa sifat, muddat yoki byudjet bo‘yicha muammolarga duch kelmoqda [4]. Bu raqamlar loyiha sifatini samarali boshqarish tizimini joriy etish nafaqat moliyaviy barqarorlik, balki investitsion jozibadorlikni oshirish uchun ham muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Loyiha sifatini to‘g‘ri boshqarish yuqoridagi salbiy ko‘rsatkichlarni kamaytirish va loyiha natijalarini optimallashtirish imkonini beradi. Loyiha sifatini boshqarish bugungi kunda har qanday iqtisodiy faoliyatning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, raqobatbardoshlikni ta’minlash va mijozlarning ehtiyojlarini qondirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ammo, shu qadar muhim bo‘lishiga qaramay, O‘zbekiston kontekstida loyiha sifatini boshqarishning nazariy asoslari va amaliy mexanizmlari yetarlicha tadqiq etilmagan, ayniqsa mahalliy sharoitga moslashtirilgan yechimlar va tavsiyalar yetishmayapti. Loyihalardagi sifat muammolari aksariyat hollarda qo‘shimcha xarajatlarga, muddatlarning cho‘zilishiga va manfaatdor tomonlarning noroziligiga olib keladi. Bu esa mamlakatning umumiy iqtisodiy samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Jumladan, O‘zbekistonda loyiha sifatini baholash va nazorat qilishning yagona standartlashtirilgan tizimi mavjud emasligi hamda loyiha menejerlari orasida bu boradagi bilim va ko‘nikmalarning yetarli darajada emasligi dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Loyiha sifatini boshqarish sohasi xalqaro miqyosda ko‘plab yetuk olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Jumladan, Joseph Juran "sifat trilogiyasi" nazariyasini ishlab chiqdi, bu sifatni rejalashtirish, nazorat qilish va yaxshilash jarayonlarining o‘zaro bog‘liqligini asoslab berdi [5]. W. Edwards Deming TQM (Total Quality Management) falsafasining asoschilaridan biri hisoblanib, uning "14ta prinsip"i sifatni doimiy yax ...