KURS ISHI

KIRISH Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini sifatli saqlash nafaqat iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, balki aholini xavfsiz va toʻyimli oziq-ovqat bilan taʼminlashda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Global oziq-ovqat tizimida har yili ishlab chiqarilgan mahsulotlarning taxminan 30-40 foizi omborxonalarda saqlash, tashish va qayta ishlash jarayonlarida yoʻqotiladi yoki sifati pasayadi [1]. Bu esa global miqyosda qariyb 1 trillion AQSh dollariga teng iqtisodiy zarar keltiradi [2]. Xususan, 2022-yilda Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) ma’lumotlariga ko‘ra, jahon bo‘ylab meva-sabzavot mahsulotlarining 25-35% i noo‘rin saqlash sharoitlari tufayli iste’molga yaroqsiz holga kelgan [3]. Oʻzbekiston sharoitida ham bu muammo dolzarb boʻlib, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining yil sayin ortib borayotganiga qaramay, saqlash omborlaridagi yoʻqotishlar sezilarli darajada saqlanib qolmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda respublikada yetishtirilgan umumiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining 15-20 foizi saqlash jarayonida sifati pasaygan yoki butunlay yoʻqotilgan boʻlib, bu qishloq xoʻjaligi yalpi mahsulotining qariyb 5-7% ni tashkil etadi [4]. Bunday yoʻqotishlar nafaqat fermerlar va qayta ishlovchi korxonalar uchun moliyaviy zarar keltiribgina qolmay, balki eksport salohiyatini pasaytiradi va oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Mazkur kurs ishi mavzusining dolzarbligi shundaki, anʼanaviy saqlash usullari koʻpincha tashqi muhit omillarining (harorat, namlik, gaz tarkibi) doimiy va aniq nazoratini taʼminlay olmaydi, bu esa mahsulot sifatining yomonlashishiga olib keladi. Ayniqsa, tez buziladigan meva-sabzavot va goʻsht mahsulotlari uchun saqlash sharoitlarining har bir parametridagi oʻzgarish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Sensor texnologiyalari ushbu muammoga innovatsion yechim taklif etadi. Ular atrof-muhit parametrlarini real vaqt rejimida aniq kuzatib, maʼlumotlarni toʻplaydi va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari orqali saqlash sharoitlarini optimallashtirish imkonini beradi. Bu esa mahsulotlarning saqlash muddatini uzaytirish, sifatini yaxshilash va yoʻqotishlarni minimallashtirish uchun asos yaratadi. Shuningdek, ushbu texnologiyalar qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining isteʼmolchilarga yetib borishgacha boʻlgan butun zanjiri davomida sifat nazoratini kuchaytir ...