KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot hajmi 104,2 foizga oshib, sanoat ishlab chiqarishi esa 5,6 foizga o'sgani holda, respublikaning sanoat salohiyati jadal rivojlanayotganini ko'rsatadi [1]. Biroq, Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, O'zbekistondagi ishlab chiqarish korxonalarining 30 foizdan ortig'ida operatsion xarajatlar tushumlarning 70 foizini tashkil etadi, bu esa mahsulot tannarxini pasaytirish zaruratini ko'rsatadi [2]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida mahsulot tannarxini optimallashtirish muammosi global raqobatbardoshlikni ta'minlashda fundamental ahamiyat kasb etadi, chunki xalqaro bozorda bir xil mahsulotlar uchun narxlar farqi 10-15 foizga yetishi mumkin, bu esa ishlab chiqaruvchi davlatlarning eksport salohiyatiga bevosita ta'sir ko'rsatadi [3]. Bu borada operatsion menejmentning samarali qo'llanilishi nafaqat xarajatlarni qisqartirish, balki ishlab chiqarish jarayonlarining umumiy samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va mijozlar ehtiyojini qondirishga ham xizmat qiladi [4]. Mazkur mavzu ayniqsa bugungi shiddatli raqobat sharoitida, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi va ta'minot zanjiridagi uzilishlar mahsulot tannarxiga salbiy ta'sir ko'rsatayotgan bir paytda dolzarblik kasb etadi [5]. Korxonalar innovatsion yechimlarni izlashga, operatsion samaradorlikni oshirishga va shu orqali bozor ulushini saqlab qolishga majbur bo'lmoqdalar. O'zbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi jarayonida mahalliy ishlab chiqaruvchilar xalqaro standartlarga moslashish, xususan, tannarxni raqobatbardosh darajaga tushirish zaruratiga duch kelmoqda [6]. Aks holda, yuqori tannarxli mahsulotlar nafaqat ichki bozorda, balki eksportda ham raqobatbardoshligini yo'qotadi, bu esa korxonalarning barqaror rivojlanishiga to'siq bo'ladi [7]. Hozirda ko'plab korxonalarda operatsion jarayonlarni optimallashtirish va resurslardan samarali foydalanish bo'yicha strategik yondashuvlarning yetishmasligi mahsulot tannarxining yuqoriligini ta'minlovchi asosiy omillardan biri bo'lib qolmoqda [8]. Mahsulot tannarxini pasaytirishda operatsion menejmentning roli masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, W. Edwards Deming (1986) o'z tadqiqotlarida sifatni boshqarish va jarayonlarni doimiy takomillashtirish orqali xarajatlarni kamaytirish mumkinligini isbotlagan ...