KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning metallurgiya sanoati so'nggi yillarda jadal rivojlanib bormoqda, bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishida muhim rol o'ynamoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda metallurgiya mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 12% ga oshgan bo'lib, bu soha mamlakat sanoat ishlab chiqarishining 15% dan ortig'ini tashkil etadi [1]. Xususan, po'lat qotishmalariga bo'lgan talab ichki bozorda ham, eksport yo'nalishida ham barqaror o'sish tendensiyasiga ega. Global miqyosda esa, po'lat bozorining yillik hajmi 2023-yilda 900 milliard dollardan oshgan va prognozlarga ko'ra, 2030-yilga borib 1.2 trillion dollarga yetishi kutilmoqda [2]. Bu o'sishda, yuqori sifatli legirlangan po'latlarning, jumladan, 40Л markali konstruksion po'latning muhim o'rni bor. Markaziy Ta'mirlash Mexanika Zavodi kabi yirik sanoat korxonalari uchun zamonaviy va samarali texnologiyalar orqali yuqori sifatli po'lat ishlab chiqarish nafaqat ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi, balki import o'rnini bosish va eksport salohiyatini kuchaytirishga ham xizmat qiladi [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi, ya'ni Markaziy Ta'mirlash Mexanika Zavodida 40Л markali po'lat qotishmasini DSP-5 da olish texnologiyasini tanlash va hisoblash, hozirgi kunda bir qator dolzarb muammolar bilan chambarchas bog'liq. Birinchidan, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va xomashyo sarfini kamaytirish masalasi dolzarb hisoblanadi, chunki an'anaviy usullar ko'pincha yuqori energiya sarfi va metall chiqimlari (yield) pastligi bilan bog'liq bo'ladi [4]. Ikkinchidan, 40Л po'latining mexanik xususiyatlarini (mustahkamlik, plastiklik, zarbiy qovushqoqlik) talab qilingan darajada ta'minlash va sifat barqarorligini oshirish doimiy vazifadir. Uchinchidan, DSP-5 tipidagi elektr yoyli pechlarning energotejamkorligini oshirish va ekologik izini kamaytirish bo'yicha ilmiy-amaliy yechimlar ishlab chiqish zarurati mavjud [5]. Ushbu muammolarni hal etish orqali korxona raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini 10-15% ga oshirish va mahsulot sifatini Yevropa standartlariga yaqinlashtirish imkoniyati paydo bo'ladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi Po'lat qotishmalarini ishlab chiqarish texnologiyalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Akademik J. Szekely (1987) elektr yoyli pechlarda erish jarayoni ...