KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarining boshlang'ich sinflarida o'qish savodxonligi darajasi o'rtacha 68% ni tashkil etgan bo'lib, bu xalqaro PISA (Programme for International Student Assessment) baholash dasturining o'rtacha ko'rsatkichlaridan 10-15% pastdir [1]. Xususan, adabiy matnlar, jumladan masal janridagi asarlarning mazmun-mohiyatini chuqur anglash, allegorik ma'nolarni tahlil qilish va ulardan axloqiy xulosalar chiqarish ko'nikmalari bo'yicha o'quvchilar orasida sezilarli bo'shliqlar kuzatilmoqda. So'rovnomalar natijalariga ko'ra, boshlang'ich sinf o'quvchilarining 45% dan ortig'i masallarning asosiy g'oyasini to'liq tushunishda qiynalishini bildirgan [2]. Bu holat o'quvchilarning tanqidiy fikrlash, tahliliy qobiliyatlarini rivojlantirishda masal janrining ulkan salohiyatidan to'liq foydalana olmaslikni ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot masal janridagi asarlarni o'qish va tahlil qilish metodikasini takomillashtirish zaruriyatini ilmiy jihatdan asoslaydi. O'quvchilarning yoshiga mos ravishda murakkab allegorik ma'nolarni sodda va tushunarli tarzda yetkazish, ularda nafaqat matnni o'qish, balki undan o'z hayotiga tegishli xulosalar chiqarish qobiliyatini shakllantirish dolzarb muammoligicha qolmoqda. Mavjud darsliklarda va metodik qo'llanmalarda masallarni o'qitishda ko'proq yuzaki mazmunni o'zlashtirishga urg'u beriladi, chuqur tahlil va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan [3]. Bu esa o'quvchilarning adabiy savodxonligini oshirish, axloqiy qadriyatlarni singdirish va ularda mustaqil fikrlashni shakllantirishda samaradorlikni cheklaydi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro tajribaga nazar solsak, ko'plab olimlar masal janrining ta'limdagi ahamiyatini o'rganganlar. Masalan, J. Bruner (1986) bolalarning hikoya tushunishidagi kognitiv jarayonlarni tadqiq qilib, masallarning axloqiy rivojlanishdagi rolini yoritgan [5]. Uning "Narrative Construction of Reality" asari hikoya qilishning inson tafakkuridagi o'rnini ochib bergan. S. Pinker (2007) "The Stuff of Thought" nomli asarida tilning inson ongiga ta'sirini, shu jumladan, allegorik matnlarning tushunish mexanizmlarini kognitiv lingvistika nuqtai nazaridan tahlil qilgan [6]. M. Nussbaum (1990) o'zining "Love's Knowledge" asarida adabiyotning, ...