KURS ISHI

KIRISH Mashinasozlik sohasida metrologik taʼminotning meʼyoriy asoslari ishlab chiqarish jarayonlarining samaradorligi va mahsulot sifatini taʼminlashda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) maʼlumotlariga koʻra, mamlakatimizda mashinasozlik sanoati yalpi ichki mahsulotning qariyb 12% ini tashkil etadi va soʻnggi besh yilda oʻrtacha yillik oʻsish surʼati 8.5% ni tashkil etgan [1]. Bu oʻsish, ayniqsa, avtomobilsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi va elektrotexnika sanoatida kuzatilmoqda, bunda ishlab chiqarish hajmi 2022-yilda 25 trln soʻmdan oshgan [2]. Ushbu tarmoqlarda mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish, xususan, xalqaro bozorlarda oʻz oʻrnini mustahkamlash uchun metrologik taʼminotning meʼyoriy asoslari juda muhimdir. Global miqyosda, mashinasozlik sanoatida metrologik xizmatlar bozori hajmi 2023-yilda 1.8 mlrd dollarni tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik oʻrtacha 6.5% oʻsish bilan 2.4 mlrd dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu raqamlar sohaga investitsiyalar jalb qilish va sifat standartlariga rioya etishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol koʻrsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki Oʻzbekiston Jahon savdo tashkilotiga (JST) aʼzo boʻlish arafasida turibdi va shu bilan birga sanoatda raqamlashtirish jarayonlari faol rivojlanmoqda [4]. Metrologik taʼminotning meʼyoriy asoslari mahsulotlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini taʼminlashda, eksport salohiyatini oshirishda va raqobatbardoshligini kafolatlashda markaziy oʻrin tutadi. Mavjud muammolar asosan metrologik infratuzilmaning eskirganligi, oʻlchov vositalarini kalibrlash va tekshirish tizimlaridagi kamchiliklar, xalqaro meʼyoriy hujjatlarga integratsiya darajasining pastligi hamda malakali mutaxassislar yetishmasligida namoyon boʻladi [5]. Ushbu omillar ishlab chiqarishda yuqori aniqlik va ishonchlilikka erishishga toʻsqinlik qiladi, bu esa mahsulot sifati va xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Natijada, korxonalar mahsulotlarining sifati boʻyicha ichki va tashqi bozorlarda muammolarga duch kelishi, qoʻshimcha xarajatlar va obroʻga putur yetishi mumkin. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha, xalqaro miqyosda koʻplab olimlar metrologik taʼminot nazariyasi va amaliyotiga salmoqli hissa qoʻshganlar. Misol uchun, R. S. Fyodorov (1998) oʻz tadqiqotlarida metrologiya tizimlarining xalqaro integr ...