KURS ISHI

KIRISH Matematika fanini oʻqitish jarayonida matnli masalalarni yechish koʻnikmasini shakllantirish, oʻquvchilarda nafaqat matematik bilimlarni chuqurlashtirish, balki ularning tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish va mantiqiy xulosalar chiqarish qobiliyatini rivojlantirish uchun ham muhim ahamiyatga ega. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining 2023-yilgi hisobotlariga koʻra, umumtaʼlim maktablari bitiruvchilarining 45% dan ortigʻi matnli masalalarni yechishda jiddiy qiyinchiliklarga duch kelmoqda, bu esa ularning keyingi taʼlim bosqichlarida va kundalik hayotda matematik bilimlarini amaliyotda qoʻllashda toʻsiqlarga sabab boʻlmoqda [1]. Xalqaro PISA tadqiqotlarining 2022-yilgi natijalariga koʻra, Oʻzbekiston oʻquvchilari matematik savodxonlik boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichdan 38 balldan ortiq orqada qolgan boʻlib, bu asosan matnli masalalarni tushunish va yechish koʻnikmalarining sustligiga bogʻliq [2]. Shu bilan birga, 2024-yilgi maʼlumotlarga koʻra, oliy taʼlim muassasalariga kirish imtihonlarida matematika fanidan beriladigan masalalarning 60% dan ziyodi matnli shaklda boʻlib, ularni yechish darajasi oʻrtacha 55% ni tashkil etmoqda, bu esa talabalarning akademik muvaffaqiyatiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda [3]. Ushbu raqamlar matnli masalalarni yechishga oʻrgatish metodikasini takomillashtirish zaruriyatini yaqqol koʻrsatib turibdi. Mazkur mavzu nafaqat akademik yutuqlarni oshirish, balki oʻquvchilarni real hayotdagi muammolarni matematik modellar orqali hal qilishga tayyorlash, ularda analitik fikrlash va qaror qabul qilish koʻnikmalarini rivojlantirish nuqtai nazaridan ham dolzarbdir. Hozirgi kunda maktablarda qoʻllanilayotgan anʼanaviy usullar koʻpincha matnli masalalarning murakkabligini, ulardagi kognitiv yukni yetarli darajada inobatga olmaydi, natijada oʻquvchilar formulalarni yodlashga koʻproq eʼtibor qaratib, masalaning mohiyatini tushunishda qiynalishadi. Shu sababli, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlar asosida matnli masalalarni oʻqitish jarayonini optimallashtirish, oʻquvchilarning masalani tushunish, reja tuzish va yechimni tekshirish bosqichlarida mustaqil ishlash qobiliyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Matnli masalalarni yechishga oʻrgatish muammosi uzoq yillardan beri koʻplab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan oʻrganilib kelinmoqda. Jahon miqyosida, D. Polya (1945) oʻzining "Qanday yechish ...