KURS ISHI

KIRISH Islom dini dunyo miqyosida 2 milliarddan ortiq izdoshlari bilan ikkinchi yirik din hisoblanadi [1]. 2023-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston aholisining 96,5% dan ortig‘ini musulmonlar tashkil etadi [2]. Shu sababli, Islom dini va uning ta’limoti asoslarining shakllanishini chuqur o‘rganish nafaqat diniy bilimdonlikni oshirish, balki jamiyatning ijtimoiy-madaniy rivojlanish jarayonlarini tushunish uchun ham g‘oyatda dolzarbdir. Zero, Islom dinining ilk davridagi rivojlanish bosqichlari hozirgi zamonaviy musulmon jamiyatlarining qadriyatlar, huquqiy tizim va axloqiy me’yorlarining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatgan. Mazkur mavzuning o‘rganilishi dinlararo muloqotni rivojlantirish, turli madaniyatlarning bir-birini tushunishiga ko‘maklashish, shuningdek, radikal g‘oyalarning oldini olishda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Bugungi globallashuv va axborot asrida Islom dinining asl mohiyatini, uning insonparvarlik tamoyillarini to‘g‘ri anglash g‘oyat muhim ahamiyat kasb etmoqda. Afsuski, Islom haqidagi noto‘g‘ri talqinlar va uning tarixiy kontekstidan uzilgan holda tushunish holatlari tez-tez uchrab turadi, bu esa jamiyatda turli xil tushunmovchiliklar va noto‘g‘ri tasavvurlarni keltirib chiqaradi. Xususan, Islom ta’limotining ilk shakllanish davrida paydo bo‘lgan asosiy aqidalar, fiqh qoidalari va sunnatning ahamiyati zamonaviy davrda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Bu jihatdan, Islom dinining asosiy tamoyillari qanday shakllanganini, vahiyning ijtimoiy hayotga ta’sirini va ilk musulmon jamoasining rivojlanishini atroflicha tadqiq etish muhim vazifa hisoblanadi. Shuningdek, mavjud muammolardan biri, Islom dinining ilk manbalarining zamonaviy metodologiyalar orqali chuqur tahlil qilinishi yetarlicha emasligidir. Bu esa dinning asl qadriyatlarini noto‘g‘ri talqin qilish xavfini keltirib chiqaradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan keng tadqiq etilgan. Xususan, W. Montgomery Watt (1953) o‘zining “Muhammad at Mecca” va “Muhammad at Medina” asarlarida payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning hayotini, Islomning ilk yillaridagi ijtimoiy-siyosiy sharoitlarni va vahiyning boshlanishini chuqur tahlil qilgan [5]. Wilfred Cantwell Smith (1957) “Islam in Modern History” asarida Islom dini tarixining zamonaviy talqinlari va uning dunyodagi o‘rni haqida fundamental tadqiqotlar olib borgan [6]. Karen Armstrong ...