KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo miqyosida maxsus texnikalar bozori hajmi 194 milliard AQSH dollariga yetdi va 2030-yilga kelib 280 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha 5.2% o'sishni anglatadi [1]. O'zbekistonning qurilish sanoati so'nggi besh yilda jadal rivojlanib, 2023-yilda 14.5% o'sish ko'rsatgan [2], bu esa ushbu sohaga bo'lgan talabning ortishi bilan birga, maxsus texnikalardan foydalanish intensivligini ham oshirmoqda. Ushbu texnikalar, jumladan, ekskavatorlar va kranlar, zamonaviy infratuzilma loyihalarining ajralmas qismi bo'lib, ularning samarali va xavfsiz ishlashi nafaqat iqtisodiy samaradorlikni, balki operatorlar salomatligi va ish xavfsizligini ham bevosita ta'minlaydi. Shu bilan birga, maxsus texnikalar boshqaruv panellarining ergonimik dizayni va qulayligi operatorning ishchanlik qobiliyatiga, charchoq darajasiga, xatolarning kamayishiga hamda ish jarayonining umumiy mahsuldorligiga katta ta'sir ko'rsatadi. Ushbu jihatlarga e'tibor bermaslik ish unumdorligining pasayishiga, texnika nosozliklariga va eng yomoni, ish joyidagi baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin. Hozirgi kunda maxsus texnikalar operatorlari duch kelayotgan asosiy muammolardan biri boshqaruv panellarining yetarlicha ergonimik bo'lmagan dizaynidir. Ko'pgina hollarda, operatorlar uzoq vaqt davomida noqulay holatda ishlashga majbur bo'lishadi, bu esa muskulo-skelet tizimi kasalliklariga, surunkali charchoqqa va diqqatni yo'qotishga olib keladi [3]. O'zbekistondagi qurilish maydonlarida olib borilgan dastlabki kuzatuvlar va so'rovlar shuni ko'rsatdiki, operatorlarning 60% dan ortig'i ish joyining qulay emasligidan shikoyat qiladi, 35% esa boshqaruv panellarining murakkabligi sababli xatolarga yo'l qo'yganini bildirgan [4]. Bu muammolar nafaqat ishchilar salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi, balki korxonalar uchun moliyaviy yo'qotishlarga ham sabab bo'ladi, chunki xato tufayli yuzaga kelgan nosozliklar va baxtsiz hodisalar katta xarajatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, boshqaruv panellarining qulayligini oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlarni izlash va ularni amaliyotga tatbiq etish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Maxsus texnikalar boshqaruv panellari ergonimikasi masalasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Chapan, H. (2014) o'z tadqiqotida qurilish texnikalari kabinalarida operator qulayligini oshirish ...