KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston tog' jinslari sanoatining yillik ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda qariyb 350 million tonnani tashkil etgan bo'lib, bu sohadagi umumiy sarmoyalar 2 milliard AQSH dollaridan oshdi [1]. Metamorfik jinslar, xususan, marmar, granit va kvartsit kabi materiallar qurilish, bezatish, yo'l qurilishi va boshqa sanoat tarmoqlarida keng qo'llanilishi bilan O'zbekistonning iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli hissa qo'shmoqda. Global miqyosda esa metamorfik jinslar bozorining hajmi 2022-yilda 75 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va 2030-yilga borib 120 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, yillik o'sish sur'ati o'rtacha 5.5% ni tashkil etadi [2]. Bu ko'rsatkichlar tog' jinslari resurslaridan samarali foydalanish va ularning tasnifini takomillashtirish dolzarb vazifa ekanligini ko'rsatadi. Metamorfik jinslarning tasnifini chuqur o'rganish va takomillashtirish zarurati ularning geologik xususiyatlari, amaliy qo'llanilishi va mineralogik tarkibi bilan bog'liq bo'lgan ko'plab muammolarni hal qilishda muhim ahamiyatga ega. Hozirgi kunda mavjud tasnif tizimlari ko'pincha murakkab geologik sharoitlarda yoki notekis metamorfizmga uchragan jinslarni aniq identifikasiyalashda yetarli emas. Ayniqsa, O'zbekiston hududidagi murakkab geologik tuzilishga ega tog'li hududlarda metamorfik jinslarning xilma-xilligi va ularning aniq tasnifi konchilik, qurilish materiallari sanoati va geologik qidiruv ishlarida samaradorlikni oshirish uchun zarurdir [3]. Shu sababli, bu mavzu ilmiy va amaliy jihatdan dolzarb hisoblanadi, chunki u resurslardan oqilona foydalanish, qurilish materiallari sifatini yaxshilash va yangi konlarni o'zlashtirish imkoniyatlarini yaratadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Jean-Marc Lardeaux (2018) o'z tadqiqotlarida yuqori bosimli metamorfizm sharoitida minerallarning fazaviy o'zgarishlarini tahlil qilib, metamorfik jinslarning yangi tasniflash mezonlarini taklif qilgan [4]. Frank Spear (2019) esa metamorfik reaksiyalarning kinetikasini modellashtirish orqali jinslarning mikrostrukturalari rivojlanishini tushuntirib bergan va bu jarayonlarni tasniflashda hisobga olish muhimligini ta'kidlagan [5]. Vernon va Clark (2020) metamorfik fatsiyalarni aniqlashda zamonaviy petrografik usullarni qo'llash orqali jinslarning termobarometrik sharoitlarini aniqlashda katta yutuqlarga er ...