KURS ISHI

KIRISH Jahon qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 8 trillion dollardan oshib, har yili oʻrtacha 5% ga oʻsmoqda [1]. Oʻzbekistonda ham meva-uzum va sabzavotlar yetishtirish hajmi soʻnggi besh yilda 1.5 barobar koʻpayib, yiliga 20 million tonnadan ortiq mahsulot ishlab chiqarilmoqda [2]. Ushbu mahsulotlarning katta qismi chakana savdo tarmogʻiga, eksportga va xalq isteʼmoli uchun omborlarda saqlanishini talab qiladi. Yetarli va zamonaviy saqlash infratuzilmasining yoʻqligi esa yiliga oʻrtacha 15-20% gacha boʻlgan miqdoriy va sifat yoʻqotishlariga olib kelmoqda [3]. Shunga koʻra, meva-uzum va sabzavotlar uchun samarali va iqtisodiy jihatdan maqbul doimiy omborlar maydonini aniqlash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Ushbu omborlar nafaqat iqtisodiy yoʻqotishlarni kamaytiradi, balki mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda ham muhim rol oʻynaydi. Chunki toʻgʻri saqlangan mahsulot narxining barqarorligini taʼminlaydi va mavsumiylikdan kelib chiqqan narx oʻzgarishlarining oldini olishga yordam beradi. Bu tadqiqot mavzusining dolzarbligi aynan Oʻzbekistonning qishloq xoʻjaligi sohasida erishayotgan yutuqlari, eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan davlat siyosati va shu bilan birga, saqlash va qayta ishlash infratuzilmasini modernizatsiya qilish zarurati bilan belgilanadi. Mevachilik va sabzavotchilik sohasida erishilayotgan yuqori koʻrsatkichlarni saqlab qolish va yanada oshirish, xususan, Oʻzbekistonni meva-sabzavot eksport qiluvchi mamlakatlar qatorida oʻz oʻrnini mustahkamlashi uchun mahsulot sifatini saqlab qolish, ularni uzoq muddat saqlashning ilmiy asoslangan usullarini qoʻllash zarur. Hozirgi kunda mamlakatimizda mavjud omborlar sigʻimi va ularning texnik jihozlanish darajasi ishlab chiqarilayotgan mahsulot hajmini toʻliq qoplashdan yiroq. Bu esa, bir tomondan, hosilning omborga joylashtirilmasdan isteʼmol qilinishiga, ikkinchi tomondan esa, sifatli saqlash imkoniyati mavjud boʻlmagan mahsulotlarning yoʻqotilishiga olib keladi. Shu sababli, meva-uzum va sabzavotlar uchun zamonaviy, talablarga javob beradigan doimiy omborlar maydonini aniqlash va ularning optimal sigʻimini hisoblash muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Meva-uzum va sabzavotlarni saqlash texnologiyalari boʻyicha dunyoda keng koʻlamli ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, professor L.M. Dulla (2019) oʻz tadqiqotlarida sovutish tizimlarining ene ...