KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda O'zbekistondan xorijga ketgan aholi soni 250 mingdan oshgan bo'lsa, O'zbekistonga qaytib kelganlar soni 70 ming atrofida qayd etilgan [1]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2023-yil hisobotiga ko'ra, xalqaro migrantlar soni 281 milliondan ortiqni tashkil etib, bu dunyo aholisining 3.6 foizini tashkil etadi va ularning global pul o'tkazmalari hajmi 2022-yilda qariyb 794 milliard AQSh dollariga yetgan [2]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar migratsiya jarayonlarining nafaqat ijtimoiy-iqtisodiy, balki siyosiy va huquqiy jihatdan ham ulkan ahamiyatga ega ekanligini, fuqarolik munosabatlariga bevosita ta'sir ko'rsatayotganini yaqqol ko'rsatmoqda. Globalizatsiya sharoitida transchegaraviy harakatlarning kuchayishi milliy davlatlarning fuqarolik institutlariga yangi chaqiriqlar qo'yib, konstitutsiyaviy huquq nazariyasi doirasida chuqur tadqiqotlarni talab etadi. Migratsiya oqimlarining jadallashuvi zamonaviy jamiyatlarda fuqarolik transformatsiyasini, ya'ni fuqarolik tushunchasi, uning mazmuni va shakllarining o'zgarishini yuzaga keltirmoqda. Bu jarayonlar fuqarolarning huquq va erkinliklarini ta'minlash, ularning davlat va jamiyat bilan o'zaro munosabatlarini tartibga solish, shuningdek, migratsiya natijasida yuzaga keladigan ijtimoiy-huquqiy integratsiya masalalarini konstitutsiyaviy darajada tahlil qilishni zarur qilib qo'yadi. Ayniqsa, O'zbekiston kabi tez rivojlanayotgan davlatlarda, mehnat migratsiyasi va intellektual migratsiya jarayonlari fuqarolarning shaxsiy va siyosiy huquqlariga, ularning davlat siyosatidagi ishtirokiga va madaniy o'ziga xosligiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Bu esa, mavjud konstitutsiyaviy-huquqiy normalar va mexanizmlarni qayta ko'rib chiqish, migratsiya sharoitida fuqarolik transformatsiyasini ilmiy asosda tahlil qilish va tegishli amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni dolzarb vazifaga aylantiradi. Migratsiya oqimlari va fuqarolik transformatsiyasi masalalari jahon miqyosidagi ilmiy adabiyotlarda keng o'rganilgan. Masalan, Saskia Sassen (1996) o'zining "Cities in a World Economy" asarida global shaharlarning migratsiya jarayonlaridagi markaziy rolini, ayniqsa, mehnat migratsiyasi orqali fuqarolikning transmilliy shakllanishini tahlil qilgan [3]. Tomas Hammar (1990) "Democracy and the Nation State: Aliens, Denizens and Citizens i ...