KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning iqtisodiy islohotlari doirasida milliy hisoblar tizimini (MHT) xalqaro standartlarga moslashtirish jarayoni muhim ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 90 milliard dollardan oshdi [1], bu 2016-yilga nisbatan qariyb ikki baravar o'sishni anglatadi. Biroq, ushbu iqtisodiy o'sish dinamikasini xalqaro miqyosda qiyoslanadigan va shaffof ma'lumotlar bazasida baholash uchun SMM 2008 (System of National Accounts 2008) metodologiyasiga to'liq o'tish zarurati tobora yaqqol namoyon bo'lmoqda. Masalan, 2022-yilda O'zbekistonda milliy hisoblar tizimida xizmatlar sektori ulushi 40,9% ni tashkil etgan bo'lsa [2], bu ko'rsatkich rivojlangan mamlakatlarda 60-70% atrofida bo'lib, ushbu farqlarni adekvat tahlil qilish va iqtisodiy siyosatni ishlab chiqish uchun yagona metodologik baza talab etiladi. Xalqaro Valyuta Jamg'armasi (XVF) ma'lumotlariga ko'ra, MHTga to'liq o'tish global iqtisodiyotga integratsiyani tezlashtirib, mamlakatning investitsion jozibadorligini kamida 10-15% ga oshirishi mumkin [3], chunki investorlar uchun ishonchli va xalqaro tan olingan statistik ma'lumotlar strategik qarorlar qabul qilishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Hozirgi davrda O'zbekiston iqtisodiyotining tarkibiy o'zgarishlari va raqamli transformatsiya jarayonlari milliy iqtisodiyotning turli sektorlaridagi faoliyatni chuqur va har tomonlama tahlil qilishni taqozo etadi. Mavjud statistik ma'lumotlarni yig'ish va qayta ishlash usullari, ayniqsa norasmiy sektor va raqamli iqtisodiyot kabi dinamik rivojlanayotgan sohalarni hisobga olishda ba'zi cheklovlarga ega. Masalan, O'zbekistonda norasmiy sektorning YaIMdagi ulushi turli hisob-kitoblarga ko'ra 30% dan oshishi mumkin [4], ammo uni MHT standartlarida to'g'ri aks ettirish metodologik jihatdan hali ham jiddiy muammo hisoblanadi. Shuningdek, xalqaro savdo va moliyaviy oqimlarning murakkablashuvi, global iqtisodiy integratsiya jarayonlari mamlakatning makroiqtisodiy barqarorligini ta'minlashda MHTga asoslangan chuqur makroiqtisodiy tahlilga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi, shuningdek, Xalqaro Valyuta Jamg'armasi va Birlashgan Millatlar Tashkilotining statistik komissiyasi tomonidan MHTni joriy etish bo'yicha berilayotgan tavsiyalarning ahamiyati bilan ham belgilanadi. Ushbu tizimni to'liq joriy etish ...