KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining milliy iqtisodiyoti global iqtisodiyotdagi murakkab jarayonlar fonida jadal rivojlanish bosqichini boshdan kechirmoqda. 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sdi va bu ko'rsatkich 90 mlrd AQSH dollaridan oshdi [1]. Bu o'sish asosan sanoat ishlab chiqarishining 5.5% ga, qishloq xo'jaligining 4.1% ga va xizmat ko'rsatish sohasining 7.8% ga kengayishi hisobiga ta'minlandi [2]. So'nggi besh yilda mamlakatga kiritilgan to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 40 milliard AQSH dollaridan oshdi [3]. Shuningdek, O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 60 milliard AQSH dollariga yetib, 2022-yilga nisbatan 20% ga o'sishni ko'rsatdi [4]. Biroq, eksport tarkibida xomashyo ulushining yuqoriligi (60% dan ortiq) va yuqori qo'shimcha qiymatga ega mahsulotlar ulushining pastligi (15% atrofida) iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish zaruratini ko'rsatadi [5]. Bu raqamlar milliy iqtisodiyotning salmoqli salohiyatini namoyon etsa-da, uni shakllantirishda tarkibiy muammolar mavjudligini ham ko'rsatadi. Bugungi kunda milliy iqtisodiyotning barqaror va inklyuziv o'sishini ta'minlash, raqobatbardoshligini oshirish va iqtisodiy transformatsiyani chuqurlashtirish dolzarb vazifa bo'lib qolmoqda. Global iqtisodiy o'zgarishlar, raqamlashtirishning jadal sur'atlari va geosiyosiy keskinliklar sharoitida, O'zbekistonning milliy iqtisodiyoti ham qator yangi chaqiriqlar bilan yuzlashmoqda. Xususan, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, yuqori texnologik va innovatsion tarmoqlarni rivojlantirish, infratuzilmani modernizatsiya qilish, qishloq xo'jaligida unumdorlikni oshirish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash hamda aholi daromadlari va ish o'rinlari sifatini yaxshilash kabi masalalar hal etilishi lozim bo'lgan asosiy muammolardir. Bu esa milliy iqtisodiyotni strategik rejalashtirish va uning barqaror rivojlanishini ta'minlash uchun ilmiy asoslangan yechimlarni talab qiladi. Milliy iqtisodiyotni shakllantirish va rivojlantirish muammolari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, D. Rodrik (Dani Rodrik) (2007) o'z tadqiqotlarida institutsional islohotlarning iqtisodiy o'sishga ta'sirini tahlil qilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilishda sanoat siyosatining ahamiyatini isbotladi [6]. A. Sen (Amartya Sen) (1999) rivojlanishni "erkinliklar kengayishi" sifatida tushunib, inson kap ...