KURS ISHI

KIRISH Mobil aloqa tarmoqlari avlodlar almashinuvi jarayonida ovozli xizmatdan keng polosali ma'lumotlar uzatish platformasiga aylandi. Bu yo'lda GSM standartining birinchi tijorat tarmog'i 1991-yilda Finlyandiyada ishga tushirilgan, 3GPP tashkiloti esa 1998-yilda tashkil etilib, keyingi avlodlar standartlarini yagona xalqaro hamkorlik doirasida ishlab chiqish imkonini yaratdi. Shundan beri har bir avlod yangi radio interfeys, yadro tarmog'i va xizmat modelini olib keldi. Natijada mobil tarmoq endigina aloqa vositasi emas, balki raqamli iqtisodiyot, davlat xizmatlari va ta'lim tizimining asosiy infratuzilmasiga aylandi. Mavzu O'zbekiston uchun alohida ahamiyatga ega. Raqamli xizmatlarning kengayishi, mobil ilovalar orqali to'lov va davlat xizmatlarining ommalashishi tarmoqdan yuqori tezlik, past kechikish va barqaror qamrovni talab qilmoqda. Shu bilan birga, avlodlar o'rtasidagi texnik farqlarni, ularda internet protokollarining o'rnini va 5G ga bosqichma-bosqich o'tish shartlarini tizimli qiyoslash masalasi to'liq hal etilmagan. Eski va yangi texnologiyalarning bir tarmoqda birga ishlashi, spektrdan oqilona foydalanish hamda xavfsizlik mexanizmlarini moslashtirish amaliy savollar sifatida saqlanib qolmoqda. Mobil aloqa evolyutsiyasi xorijiy adabiyotlarda keng yoritilgan. Столлингс В. simsiz aloqa liniyalari va tarmoqlarining fizik va protokol asoslarini tizimlashtirgan [1], Stallings W. esa ma'lumotlar va kompyuter kommunikatsiyasi tamoyillarini bayon qilgan [11]. Tanenbaum A.S. va Wetherall D.J. kompyuter tarmoqlari qatlamlari va protokollarini tahlil qilgan, bu mobil tarmoqlarda internet protokollari o'rnini baholash uchun nazariy asos beradi [12]. Simsiz aloqada radio kanal xususiyatlari va tarqalish modellari ham tahlil qilingan [9]. Avlodlar bo'yicha tadqiqotlar ham mavjud. Holma H. va Toskala A. WCDMA asosidagi UMTS va HSPA evolyutsiyasidan LTE ga o'tishni tahlil qilgan [7]. Dahlman E., Parkvall S. va Sköld J. LTE va LTE-Advanced texnologiyalarini [6], keyinchalik 5G NR radio kirish texnologiyasini batafsil bayon qilgan [5]. Sauter M. GSM dan LTE-Advanced Pro va 5G gacha bo'lgan tarmoqlarni yagona tizimli nuqtai nazardan tushuntirgan [10]. Standartlar darajasida 3GPP TS 36.300 hujjati LTE ning umumiy radio kirish arxitekturasini [2], 3GPP TS 23.501 hujjati 5G tizim arxitekturasini [3], 3GPP TS 38.300 hujjati esa NR ning umumiy tavsifini belgilaydi ...