KURS ISHI

KIRISH Kompyuter simulyatsiyasi asosida molekulyar fizika qonunlarini tadqiq qilish sohasining global bozori 2023-yilda 1.2 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘sish sur’ati (CAGR) 18.5% ni tashkil qilib, 3.8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish farmatsevtika, materialshunoslik va nanotechnologiya kabi sohalarda moddalarning molekulyar darajadagi xossalarini tushunish va optimallashtirishga bo‘lgan ehtiyojning ortib borayotgani bilan bevosita bog‘liqdir. O‘zbekistonda esa ilmiy tadqiqotlar va innovatsion loyihalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan sa’y-harakatlar natijasida fizika sohasidagi loyihalarga ajratilayotgan davlat investitsiyalari 2023-yilda 2020-yilga nisbatan 45% ga oshgan [2]. Biroq, ushbu o‘sish sur’ati hali ham xalqaro ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada orqada, bu esa sohada tub o‘zgarishlar va yangi yondashuvlarni talab qiladi. Bugungi kunda materiallarning mikro va nanostruktura darajasidagi xususiyatlarini oldindan bashorat qilish, yangi funksional materiallarni loyihalash hamda murakkab fizikaviy jarayonlarning mexanizmlarini tushunish zamonaviy ilm-fan va texnologiya taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi. An’anaviy eksperimental usullar ko‘pincha qimmat, vaqt talab qiluvchi va ma’lum sharoitlarda imkonsiz bo‘lishi mumkin. Natijada, molekulyar fizika qonunlarini kompyuter simulyatsiyasi asosida tadqiq qilishga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda, chunki bu usul moddalarning xossalarini atom darajasida o‘rganish va tahlil qilish imkonini beradi. Jumladan, dori-darmonlarni yaratishda molekulyar dinamika simulyatsiyalari klinik sinovlarga qadar potentsial dori nomzodlarini filtrlash imkonini berib, tadqiqot xarajatlarini 30-40% gacha kamaytirishi mumkin [3]. Shunga qaramay, murakkab tizimlarning uzoq muddatli dinamikasini, jumladan, polimerlarning yig‘ilishi yoki oqsil buklanishi kabi jarayonlarni samarali simulyatsiya qilish va olingan katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilishda hali ham ko‘plab hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida zamonaviy superkompyuter resurslaridan foydalanish imkoniyatlari cheklanganligi, shuningdek, mahalliy olimlarning ushbu yo‘nalishdagi xalqaro hamkorlikni kengaytirish zarurati ushbu tadqiqotning dolzarbligini yanada oshiradi. Molekulyar fizika qonunlarini kompyuter simulyatsiyasi asosida tadqiq qilish soha ...