KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda mehnat bozoridagi faol aholi soni 2023-yil yakuniga ko'ra 13.9 million kishini tashkil etib, bandlik darajasi 93.3% ga yetdi [1]. Shunga qaramay, xodimlarning ishga motivatsiyasi va samaradorlik ko'rsatkichlari bo'yicha ayrim sektorlarda turg'unlik kuzatilmoqda. Masalan, davlat xizmatlari sohasida xodimlarning o'z ishidan qoniqish darajasi o'rtacha 68% ni tashkil etgan bo'lsa, xususiy sektorda bu ko'rsatkich 75% ga yetadi, ammo bu ham xalqaro standartlardan (rivojlangan mamlakatlarda 85% dan yuqori) bir qancha past [2]. Ishchilarning past motivatsiyasi ish unumdorligining pasayishiga, kadrlarning tez-tez almashishiga va kompaniyalarning raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi, bu esa iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashtirishi mumkin. Global miqyosda esa, Gallap tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, dunyo bo'yicha xodimlarning atigi 23% o'z ishiga to'liq jalb qilingan (highly engaged) bo'lib, bu ko'rsatkich COVID-19 pandemiyasidan oldingi davrga nisbatan sezilarli o'sishni ko'rsatsada, hali ham motivatsiya tizimlarini takomillashtirish zaruriyatini ta'kidlaydi [3]. Bu holat, motivatsiyaning psixologik nazariyalarini chuqur o'rganish va ularni O'zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlariga moslashtirish dolzarb ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa ahamiyatlidir, chunki tez o'zgaruvchan global iqtisodiy sharoitlarda tashkilotlar o'z xodimlarining ijodiy salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish va ularning mehnat samaradorligini oshirish zaruriyati bilan yuzma-yuz kelmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlarda esa, iqtisodiy islohotlar va bozor munosabatlarining chuqurlashuvi fonida, xodimlarni nafaqat moddiy, balki ma'naviy va psixologik jihatdan motivatsiya qilish mexanizmlarini yaratish hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda tashkilotlarda motivatsiyaning psixologik asoslarini chuqur anglamaslik, xodimlarning ehtiyojlari va qadriyatlarini noto'g'ri baholash, samarali motivatsion tizimlarni joriy etishda tizimli yondashuvning yetishmasligi kabi muammolar mavjud. Bu esa, o'z navbatida, ishchi kuchining pasayishiga, xizmat ko'rsatish sifatining yomonlashuviga va korxonaning umumiy raqobatbardoshligining pasayishiga olib kelmoqda. Shu sababli, motivatsiyaning psixologik nazariyalarini chuqur tahlil qilish, ularning amaliy qo'llanilish imkoniyatlarini o'rganish v ...