KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning boy madaniy-tarixiy merosiga ega bo'lgan Movunnahr mintaqasi shaharlarining adabiy tasviri uzoq vaqtdan beri tadqiqotchilar diqqat markazida bo'lsa-da, bu sohada hali ko'plab o'rganilmagan jihatlar mavjud. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning madaniy merosni asrash va rivojlantirishga oid tashabbuslari, xususan, "O'zbekistonning madaniy merosi dunyo to'plamlarida" loyihasi doirasida 2023-yilda qariyb 2500 ta noyob qo'lyozma va san'at asarlari raqamlashtirildi [1], bu milliy qadriyatlarni o'rganishga yangi turtki berdi. Adabiy urbanizm global miqyosda tobora dolzarb mavzu bo'lib, shaharlar dunyo aholisining 56% ini tashkil etishi [2] va bu raqam 2050-yilga borib 68% ga yetishi prognoz qilinayotgani [3] sababli, shahar makonining adabiyotdagi aksini tushunish, ayniqsa, tarixiy shaharlarning madaniy qatlamlarini anglash muhimdir. Jahon adabiyotshunosligida shaharlarning badiiy tasvirini o'rganuvchi geopoetika yo'nalishi faol rivojlanmoqda, jumladan, 2022-yilda ushbu sohadagi ilmiy izlanishlar soni 18% ga oshgan [4]. O'zbekiston shaharsozligi esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida eng tez rivojlanayotgan yo'nalishlardan biri bo'lib, urbanizatsiya darajasi 51% ga yetgan [5], bu adabiyotda shahar obrazining yangi talqinlariga ehtiyoj tug'diradi. Bu mavzu hozirgi kunda yanada ahamiyatli bo'lib, tarixiy shaharlar – Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkentning madaniy-tarixiy ahamiyati O'zbekistonni jahon turizm markaziga aylantirish strategiyasida ustuvor yo'nalish hisoblanadi. O'zbekiston hukumati 2023-yilda turizm sohasini rivojlantirishga 1,2 mlrd AQSh dollari miqdorida investitsiya kiritgan [6], bu esa tarixiy ob'yektlarni, jumladan, adabiy matnlardagi ularning tasvirini qayta ko'rib chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavunnahr shaharlarining badiiy tasvirini kompleks o'rganish, ularning adabiy diskursdagi o'rnini belgilash, ularning geopoetik xususiyatlarini aniqlash, global madaniy meros kontekstida baholash hamda milliy va mintaqaviy o'ziga xosliklarini ochib berish orqali adabiyotshunoslikdagi bir qator hal etilmagan muammolarni bartaraf etishga yordam beradi. Jumladan, O'zbek adabiyoti tarixida shaharlar faqat fon sifatida o'rganilgan, ularning murakkab semantik qatlamlari, adabiy urbanizm va geopoetika tamoyillari asosida tahlil qilinmagan. Shuningdek, Movu ...