KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) tarkibida agrar sektorning ulushi 24.2% ni tashkil etdi, bu esa qishloq xo'jaligining iqtisodiyotdagi muhim o'rnini ko'rsatadi [1]. Xususan, tabiiy xo'jalik mahsulotlari (shaxsiy yordamchi xo'jaliklar va dehqon xo'jaliklari tomonidan o'z ehtiyojlari uchun yetishtirilgan mahsulotlar) umumiy agrar ishlab chiqarishning qariyb 30% ini tashkil etib, aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi [2]. Shu bilan birga, tovar xo'jaligi, ya'ni bozorda sotishga mo'ljallangan mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 150 trillion so'mdan oshib, bu sohada eksport salohiyati ham jadal o'sib bormoqda, agrar mahsulotlar eksporti 2.1 milliard dollarni tashkil etdi [3]. Ushbu raqamlar tabiiy va tovar xo'jaligining O'zbekiston iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatini yaqqol ko'rsatib, ularning samaradorligini oshirish, muvozanatli rivojlanishini ta'minlash dolzarb vazifa ekanligini anglatadi. Global iqtisodiyotda transformatsiya jarayonlari jadal kechayotgan bir paytda, tabiiy va tovar xo'jaligi o'rtasidagi o'zaro aloqalar va ularning iqtisodiy rivojlanishga ta'siri tobora murakkablashib bormoqda. O'zbekiston sharoitida ushbu ikki xo'jalik turining uyg'un rivojlanishini ta'minlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalangan holda tovar mahsulotlari hajmini oshirish va qo'shimcha qiymat yaratish bugungi kunning eng muhim muammolaridan biridir. Mavjud tizimda tabiiy xo'jalikning bozor mexanizmlariga integratsiyasi va tovar xo'jaligida rentabellikni oshirish yo'llari yetarli darajada o'rganilmagan. Ayniqsa, global oziq-ovqat xavfsizligi masalalari va iqlim o'zgarishlari sharoitida bu ikki sektorning barqarorligini ta'minlash, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va institutsional islohotlarni chuqurlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi [4]. Shu bois, mazkur mavzuni chuqur ilmiy asosda tadqiq etish va amaliy yechimlarni taklif qilish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash uchun zarurdir. Natural va tovar xo'jaligining nazariy asoslari va rivojlanish qonuniyatlari jahon iqtisodiyoti adabiyotlarida keng o'rganilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvning tovar-pul munosabatlari rivojlanishidagi rolini asoslab berdi, bu esa tovar xo'jaligining payd ...