KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon po‘lat bozori hajmi taxminan 1,02 trillion AQSH dollarini tashkil etdi va 2030-yilga qadar yillik o‘rtacha 4,5% o‘sish sur’ati bilan 1,4 trillion AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Po‘lat ishlab chiqarish sanoati jahon iqtisodiyotining lokomotivi bo‘lib, avtomobilsozlik, qurilish, mashinasozlik va mudofaa sanoati kabi strategik tarmoqlar uchun asosiy material hisoblanadi. O‘zbekistonda esa 2023-yilda po‘lat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 1,2 million tonnadan oshib, yillik o‘sish sur’ati 7,8%ni tashkil etdi [2]. Bu o‘sish, asosan, urbanizatsiya, infratuzilma loyihalari va mahalliy mashinasozlik rivojlanishi bilan bog‘liq. Navoiy mashinasozlik zavodi kabi yirik korxonalar uchun yuqori sifatli, raqobatbardosh po‘lat mahsulotlarini ishlab chiqarish, ayniqsa 80G8L kabi maxsus legirlangan po‘latlarni o‘zlashtirish, iqtisodiy mustaqillikni mustahkamlash va importga qaramlikni kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi [3]. Ushbu po‘latning mustahkamligi, eskirishga chidamliligi va boshqa ekspluatatsion xususiyatlari uni og‘ir yuklamalar ostida ishlaydigan konstruksiyalar va mashina qismlari uchun ideal tanlovga aylantiradi. Bugungi kunda sanoatda yuqori mustahkamlikdagi va eskirishga chidamli po‘latlarga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki ular uskunalar ishlash muddatini uzaytirish, resurs sarfini kamaytirish va umumiy operatsion samaradorlikni oshirish imkonini beradi. Biroq, 80G8L po‘latini ishlab chiqarish murakkab metallurgik jarayonlarni, xususan, to‘g‘ri legirlash, dezoksidlanish va zarur mikrostrukturani shakllantirishni talab etadi. Navoiy mashinasozlik zavodida bu turdagi po‘latni olish texnologiyasini tanlash va hisoblash jarayonida qator muammolar mavjud. Xususan, mavjud uskunalar bazasining mosligi, energiya samaradorligi, xomashyo ta’minoti zanjiri, ekologik me’yorlarga rioya qilish va ishlab chiqarish tannarxini optimallashtirish masalalari to‘liq hal etilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, zavod sharoitlarida 80G8L po‘latini iqtisodiy jihatdan samarali va texnologik jihatdan maqbul usullarda ishlab chiqarish imkoniyatlarini o‘rganishga qaratilgan. Po‘lat ishlab chiqarish texnologiyalari bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Akademik J. S. Lixachev (1975) o‘z ishlarida elektroyey pechlarida (EAF) po‘lat eritish jarayonlarining termodinamik va kinetik asoslarini chuqur o ...