KURS ISHI

KIRISH Global neft mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda taxminan 4,1 trillion dollarni tashkil etdi va 2029-yilga borib 5 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda neft va gaz sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim sektori hisoblanib, uning yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 15% atrofida [2]. Ishlab chiqarish jarayonlarida neft mahsulotlarini samarali sovitish energetika samaradorligini oshirish va mahsulot sifatini ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu jarayonlarda qo'llaniladigan issiqlik almashinish qurilmalarining to'g'ri hisob-kitobi va optimallashtirilishi xarajatlarni kamaytirish, ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish va atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirish imkonini beradi. Qobiq-quvurli issiqlik almashinish qurilmalari o'zining mustahkamligi, keng qo'llanish sohasi va ishonchliligi tufayli neft-gaz sanoatida eng ko'p tarqalgan turdagi qurilmalardan biri bo'lib, ularning dizaynini takomillashtirish sanoatning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi [3]. Hozirgi kunda neft mahsulotlarini sovitishda energiya sarfini optimallashtirish, qurilmalarning ishlash muddatini uzaytirish va ularning atrof-muhitga ta'sirini kamaytirish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Eski texnologiyalardan foydalanish energiya yo'qotishlariga, jihozlarning tez eskirishiga va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarining oshishiga olib kelmoqda. Xususan, issiqlik almashinish qurilmalarida ifloslanish (fouling) va korroziya muammolari issiqlik uzatish samaradorligini pasaytirib, yillik energetika yo'qotishlarining taxminan 15-20% ini tashkil etadi [4]. Bunday holat ishlab chiqarish jarayonlarining to'xtab qolishiga, mahsulot sifati pasayishiga va korxonalarning iqtisodiy samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun neft mahsulotlarini sovitish tizimlarining zamonaviy hisoblash usullarini qo'llash, ularning optimallashtirilgan dizaynini yaratish va ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish bo'yicha yechimlarni izlash zarurati tug'iladi. Neft mahsulotlarini sovitishda issiqlik almashinish jarayonlarining nazariy asoslari va amaliy qo'llanishi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Bell K.J. (1988) qobiq-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarining gidrodinamik va issiqlik uzatish xarakteristikalarini hisoblash uchun keng qo'llaniladigan "Bell-Delaware" metodini ishlab chiqqan bo'lib, bu metod qurilman ...