KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasining energetika strategiyasida neft-gaz sanoatini modernizatsiya qilish va texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda yiliga o‘rtacha 780 ming tonnadan ortiq neft qazib olinadi [1]. Neftni qayta ishlash quvvatlari esa yiliga 2.5 million tonnani tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, jahon neft-kimyo sanoati bozori hajmi 2023-yilda 490 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib 750 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu ko‘rsatkichlar shuni ko‘rsatadiki, neftni qayta ishlash samaradorligini oshirish, xususan, neftni stabillash jarayonini avtomatlashtirish orqali mahsulot sifati va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega. Neftni stabillash jarayonini avtomatlashtirish uglevodorod resurslaridan oqilona foydalanish, energiyani tejash va ekologik xavfsizlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi [4]. Bugungi kunda neftni stabillash jarayonlarini avtomatlashtirish nafaqat ishlab chiqarish hajmini oshirish, balki texnologik jarayonlarni yanada barqaror va xavfsiz qilish imkoniyatini yaratadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, xalqaro bozorlarda neft mahsulotlariga bo‘lgan talabning o‘sib borishi va ularning sifatiga qo‘yiladigan standartlarning yuqoriligi bilan bog‘liqdir [5]. Avtomatlashtirish jarayonlari orqali neft tarkibidagi yengil uglevodorodlarni aniq nazorat qilib ajratib olish, mahsulotning bug‘ bosimini optimal darajada ushlab turish va truboprovod orqali tashishda vujudga keladigan yo‘qotishlarni minimallashtirish mumkin. Hozirda mavjud stabillash qurilmalarining aksariyati yarim avtomatik yoki qo‘lda boshqariladigan tizimlarga ega bo‘lib, bu inson omili sababli xatoliklarga, energiya resurslarining ortiqcha sarflanishiga va mahsulot sifatining o‘zgaruvchanligiga olib keladi. Jumladan, O‘zbekistonning ayrim neftni qayta ishlash korxonalarida eskirgan uskunalar sababli energiya sarfi o‘rtacha 20-25% ga ortiqcha bo‘lishi mumkin [6]. Bu esa ishlab chiqarish tannarxiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi va xalqaro raqobatbardoshlikni pasaytiradi. Neftni stabillash jarayonlarini avtomatlashtirish bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, P.G. Huch (2015) o‘z tadqiqotlarida neftni stabillash jarayonida uchuvchan komponentlarni a ...