KURS ISHI

KIRISH Nikel dunyo iqtisodiyotida muhim strategik metallardan biri bo‘lib, uning ishlab chiqarish hajmi va qayta ishlash texnologiyalari doimiy ravishda rivojlanib bormoqda. Jahon nikel bozorining hajmi 2023-yilda 33,5 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 59,4 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish asosan zanglamaydigan po‘lat ishlab chiqarish, elektr transport vositalari akkumulyatorlari va qayta tiklanuvchi energiya manbalari infratuzilmasidagi talabning ortishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda ham metallurgiya sanoati rivojlanib bormoqda, mamlakatimizda nikel ishlab chiqarish hajmi 2022-yilda 12 ming tonnani tashkil etib, 2021-yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [2]. Bu sohadagi barqaror rivojlanish mamlakatning eksport salohiyatini oshirish va ichki sanoatning xomashyo ehtiyojini qondirishda muhim rol o‘ynaydi. Nikel shteynlarini gorizontal konverterlarda qayta ishlash esa xomashyodan samarali foydalanish va mahsulot sifatini oshirish imkonini beruvchi muhim texnologik jarayon hisoblanadi. Bugungi kunda nikel ishlab chiqarishda xomashyoning o‘ziga xos kimyoviy tarkibi va energetika sarfini minimallashtirish masalasi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. An'anaviy usullar ko‘pincha yuqori energiya sarfi va atrof-muhitga salbiy ta'sir ko‘rsatishi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, nikel shteynlarini qayta ishlash jarayonida chiqindi mahsulotlarni kamaytirish, metallni ajratib olish samaradorligini oshirish va operatsion xarajatlarni optimallashtirish bo‘yicha hal etilmagan masalalar mavjud. Gorizontal konverterlarda qayta ishlash texnologiyasini tanlash va hisoblash jarayonlari nafaqat texnologik samaradorlikni oshirish, balki iqtisodiy jihatdan ham maqsadga muvofiq yechimlarni topishga qaratilgan bo‘lishi zarur. Shu sababli, mazkur mavzu ushbu murakkab texnologik jarayonlarni chuqur tahlil qilish, innovatsion yechimlarni taklif etish va ularni amaliyotga tatbiq etish orqali sanoatning barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shish imkonini beradi. Nikel shteynlarini qayta ishlash bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. L. Warner (2005) o‘z tadqiqotlarida nikel shteynlarini pirometallurgiya usullari yordamida qayta ishlash jarayonlarining termodinamik asoslarini chuqur tahlil qilib, optimal harorat va bosim sharoitlarini aniqladi [5]. M. C. Kuhn (2010) konvertatsiya jarayonlarida ...