KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda har 1000 ta turmushdan 123 tasi ajralish bilan yakunlanmoqda, bu esa mamlakatdagi oilalarning taxminan 12.3% ini tashkil etadi [1]. Ushbu ajralishlarning aksariyati, ya'ni 70% dan ortig'i, voyaga yetmagan farzandlar ishtirokida sodir bo'lib, har yili 30 mingdan ortiq bolalar notoʻliq oilalarda tarbiyalanishga majbur boʻlmoqda [2]. Jahon miqyosida esa noto'liq oilalar soni doimiy ravishda oʻsib bormoqda, masalan, AQSHda bolalarning 23% dan ortig'i [3], Buyuk Britaniyada 22% i [4], Rossiyada esa 21% i [5] bitta ota-ona bilan yashaydi. Bu raqamlar noto'liq oilalarda bola tarbiyasi masalasining global miqyosdagi dolzarbligini va ushbu muammoni chuqur o'rganish zaruratini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bola psixologik rivojlanishidagi har qanday salbiy omil, uning kelajakdagi shaxsiyat shakllanishiga, ijtimoiy moslashuviga va jamiyatdagi o'rniga jiddiy ta'sir ko'rsatadi. Ayniqsa, notoʻliq oila sharoitida, bir ota-onaning bolaga ham moddiy, ham ma'naviy yordam ko'rsatishdagi qiyinchiliklari, stress va travmalarning yuqori ehtimoli bolalar ruhiyatida chuqur iz qoldirishi mumkin. Mazkur tadqiqot mavzusi hozirgi kunda juda katta ahamiyat kasb etmoqda, chunki notoʻliq oilalarda tarbiyalanayotgan bolalar ko'pincha turli psixologik va ijtimoiy muammolarga duch kelishadi. Jumladan, ularda o'ziga ishonchning pasayishi, emotsional intellektning sust rivojlanishi, ijtimoiy moslashuvda qiyinchiliklar, o'zlashtirishda muammolar va hatto deviant xulq-atvor shakllanishi xavfi yuqori bo'ladi [6]. Jamiyatda noto'liq oilalarga nisbatan mavjud bo'lgan stigmatik qarashlar ham bolalarning psixologik holatiga salbiy ta'sir ko'rsatib, ularni yanada yakkalab qo'yishi mumkin. Hozirda mavjud bo'lgan yordam dasturlari va psixologik intervensiya usullari ko'pincha umumiy xarakterga ega bo'lib, notoʻliq oilalar sharoitida tarbiyalanayotgan bolalarning o'ziga xos psixologik ehtiyojlarini to'liq qondirmayapti. Shu sababli, ushbu mavzu bo'yicha chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazish, aniq muammolarni aniqlash va ularga samarali yechimlar taklif etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Noto'liq oilada bola tarbiyasi psixologiyasi masalasi dunyo olimlari tomonidan keng o'rganilgan. Jumladan, britaniyalik psixolog J. Bowlby (1969) o'zining "Attachment and Loss" nazariyasida bolaning ilk yoshdagi xavfsiz bog'lanishining ahamiyatini ta'kidlab, ota-onadan biri bo'lmasligi bolaning hissiy rivo ...