KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, maktabgacha yoshdagi bolalar orasida nutqiy rivojlanish nuqsonlari bilan bog'liq holatlar taxminan 20-25% ni tashkil etadi [1]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, so'nggi besh yil ichida logopedik yordamga muhtoj bolalar soni 15% ga oshgan [2]. Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining hisobotlariga ko'ra esa, global miqyosda bolalar populyatsiyasining 8-10% ida turli darajadagi nutq buzilishlari kuzatiladi, bu esa ularning akademik muvaffaqiyati va ijtimoiy moslashuviga salbiy ta'sir ko'rsatadi [3]. Ushbu raqamlar, nutqi to'liq rivojlanmagan bolalar muammosining nafaqat tibbiy-pedagogik, balki ijtimoiy-psixologik jihatdan ham dolzarbligini ko'rsatadi. Ushbu bolalarning shaxsiy xususiyatlarini chuqur o'rganish va ularni korreksiyalash orqali kelajakda jamiyatning to'laqonli a'zosi bo'lishlarini ta'minlash muhim vazifadir. Mavjud tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, nutqiy rivojlanishdagi buzilishlar bolaning nafaqat kommunikativ, balki kognitiv va emotsional-irodaviy sohalariga ham jiddiy ta'sir ko'rsatadi [4]. Nutqning to'liq shakllanmasligi bolalarda o'ziga ishonchsizlik, ijtimoiy izolyatsiya, agressiya yoki aksincha, passivlik kabi shaxsiy xususiyatlarning paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin [5]. Hozirgi kunda bu bolalar bilan ishlashda keng qamrovli va tizimli yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida inklyuziv ta'lim dasturlarini nutqi to'liq rivojlanmagan bolalarning shaxsiy xususiyatlarini hisobga olgan holda takomillashtirish, ularga psixologik-pedagogik yordam ko'rsatish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish va aniq tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Bu tadqiqot, aynan ushbu bo'shliqlarni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, bolalarning shaxsiy rivojlanishidagi muammolarga yechim topishga hissa qo'shadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida yetarlicha keng qamrovli bo'lsa-da, ba'zi jihatlar bo'yicha chuqur tahlil talab etiladi. L.S. Vygotskiy (1934) o'z tadqiqotlarida nutq va tafakkur o'rtasidagi bog'liqlikni nazariy jihatdan asoslab bergan, nutqning rivojlanishi shaxs shakllanishida hal qiluvchi rol o'ynashini ko'rsatgan [6]. A.R. Luriya (1962) nutq buzilishlarida miyaning turli qismlari funksiyalarini o'rganib, logopatiya holatida kognitiv jarayonlardagi o'zgarishlarni tahlil qilgan [7]. D.B. Elkonin (19 ...