KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global dasturiy ta'minot bozorining hajmi 660 milliard dollarga yetib, 2030-yilga borib 1300 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. Bunda obyektga yo‘naltirilgan dasturlash (OOD) paradigmasi ushbu o‘sishning asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, dasturiy ta'minot ishlab chiqishda samaradorlikni 30-40% ga oshirish imkonini beradi [2]. O‘zbekistonda ham IT-park rezidentlari tomonidan ko‘rsatilayotgan xizmatlar hajmi 2023-yilda 500 million dollarga yetdi va bu ko‘rsatkichning yillik o‘sish sur'ati 30-40% ni tashkil etmoqda [3]. Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha Prezident qarorlari [4] hamda "Raqamli O‘zbekiston — 2030" strategiyasi doirasida dasturiy mahsulotlar yaratishga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Ayniqsa, Python kabi ko‘p funksional tillarda murakkab va kengaytiriluvchan tizimlarni yaratishda OOD tamoyillarini chuqur tushunish zarurati yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Bugungi kunda zamonaviy dasturiy ta’minotlarni yaratishda kodni qayta ishlatish, parvarishlash osonligi va tizimning kengaytiriluvchanligi kabi masalalar hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. An'anaviy protseduraviy dasturlash yondashuvlari murakkab loyihalarda kodning o‘qiluvchanligini pasaytiradi, xatolarni topish va tuzatishni qiyinlashtiradi hamda yangi funksionallikni qo‘shishda vaqt va resurslar yo‘qotilishiga olib keladi. Ayniqsa, Python kabi yuqori darajadagi tillarda, ob’ektga yo‘naltirilgan dizayn tamoyillariga rioya qilmaslik, loyihalarning bir necha bosqichida jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu muammolarni bartaraf etishda OOD asoslari, xususan, class va obyektlar konsepsiyasini chuqur o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish dolzarb ehtiyoj hisoblanadi. Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash bo‘yicha jahonda ko‘plab fundamental tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Alan Kay (1969) Smalltalk tilini yaratishda "obyekt" tushunchasini kiritib, inkapsulyatsiya, merosxo‘rlik va polimorfizm kabi OOD tamoyillarining dastlabki konsepsiyalarini ishlab chiqqan [5]. Bertrand Meyer (1988) "Object-Oriented Software Construction" asarida OOD nazariy asoslarini kengaytirdi va dizayn bo‘yicha shartnoma (Design by Contract) tamoyilini taklif etdi [6]. Erich Gamma, Richard Helm, Ralph Johnson va John Vlissides (1994) birgalikda yozgan "Design Patterns: Elements of Reusable Object-Oriented Software" kitobida 23 ta dizayn patternini tizimlashtirib, OODda keng tarqalgan m ...