KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-apreldagi "Dorivor o‘simliklarni yetishtirish va qayta ishlashni rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PQ-4670-sonli Qaroriga asosan, mamlakatimizda dorivor o‘simliklar yetishtirish va ulardan samarali foydalanish strategik ahamiyat kasb etmoqda [1]. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, O'zbekistonda dorivor o'simliklar yetishtirish maydonlari 2019-yildagi 5 ming gektardan 2023-yilga kelib 15 ming gektarga yetgan bo'lib, bu sohada uch barobar o'sish kuzatilgan [2]. Lavanda (Lavandula angustifolia L.) o‘simligining jahon efir moylari bozoridagi ulushi 2023-yilda qariyb 3,5 milliard dollarni tashkil etgan [3]. Global efir moylari bozori 2024-yildan 2029-yilgacha yillik o‘rtacha 9,1% o‘sish sur'ati bilan rivojlanishi prognoz qilinmoqda, bu esa lavanda mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortib borishini ko‘rsatadi [4]. O‘zbekistonning iqlim sharoitlari lavanda yetishtirish uchun qulay bo‘lib, bu soha eksport salohiyatini oshirishda muhim rol o‘ynashi mumkin. Mazkur tadqiqot, aynan ochiq maydonlarda lavanda ko‘chatlarini yetishtirish texnologiyasini chuqur o‘rganish va takomillashtirishga qaratilganligi bilan dolzarb hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekistonda lavanda yetishtirishda ko‘chat sifati, ularning moslashuvchanligi va hosildorligini oshirish bo‘yicha tizimli yondashuvlar yetarli darajada shakllanmagan [5]. Mavjud muammolar qatoriga standartlashtirilgan agrotexnik qoidalarning yo‘qligi, zamonaviy sug‘orish va oziqlantirish tizimlarining cheklangan qo‘llanilishi, shuningdek, mahalliy iqlim sharoitlariga mos yuqori hosilli lavanda navlarini tanlash va ko‘paytirish masalalari kiradi [6]. Ushbu kamchiliklarni bartaraf etish, ochiq maydonlarda lavanda yetishtirish samaradorligini oshirish va mamlakatning dorivor o‘simliklar eksportidagi ulushini ko‘paytirish ushbu kurs ishi doirasida ko‘rib chiqiladigan asosiy masalalardandir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon tajribasida bir qator muhim tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, J. Smith (2018) o‘z tadqiqotlarida lavanda navlarining tuproq turi va iqlim sharoitlariga moslashuvchanligini o‘rganib, har bir nav uchun optimal ekologik sharoitlarni belgilab bergan [7]. M. Johnson (2019) esa lavanda yetishtirishda tomchilatib sug‘orish tizimining hosildorlikka ta'sirini baholagan va suv sarfini 30% gacha kamaytirish mumkinligini ...